System nawadniający w Dolinie rzeki Kulawy

Rzeka Kulawa płynie przez Bory Tucholskie, w zachodniej części Zaborskiego Parku Krajobrazowego. Jej dolina charakteryzuje się interesującą budową geomorfologiczną i wyjątkowymi walorami przyrodniczymi oraz krajobrazowymi.
Rzeka jest wcięta około 30 m w dno doliny, wraz z trzema jeziorami stanowi hydrologiczny system rzeczno-jeziorny o długości około 7 km, zasilany licznymi, bardzo wydajnymi źródliskami. Reżim hydrologiczny rzeki, urozmaicona rzeźba i wapienne podłoże doliny wpłynęły na wykształcenie wielu rzadkich ekosystemów
i chronionych siedlisk. Znajduje się w niej 10 typów siedlisk chronionych, ujętych w załączniku II Dyrektywy Siedliskowej, w tym priorytetowe: torfowiska nakredowe i łęgi źródliskowe ze skrzypem olbrzymim. Do ciekawostek florystycznych należy jedna z najliczniejszych w Polsce populacji rzadkiego storczyka –
obuwika pospolitego. Lesistość terenów w otoczeniu doliny wynosi około 80%. Wybitne wartości przyrodnicze tego terenu sprawiły, że włączony został do Obszaru Specjalnej Ochrony Ptaków PLB 220001 – Wielki Sandr Brdy i Specjalnego Obszaru Ochrony siedlisk PLH 220026 – Sandr Brdy.

W końcu XIX w. w dolinie Kulawy wybudowano system nawadniający okoliczne łąki. Był to system tzw. grzebieniowy, składał się z jazu z mostem, biegnącego skrajem doliny rowu – doprowadzalnika, od którego odchodziły rowy nawadniające, z nich z kolei woda rozlewała się na łąki specjalnymi bruzdami, a jej nadmiar powracał do rzeki. Obecnie system ten jest mocno zniszczony i nie pełni swojej
funkcji, co powoduje przesuszenie łąk i zanikanie na nich cennej flory. Gospodarz terenu – Nadleśnictwo Przymuszewo podjęło starania o odtworzenie systemu nawadniającego. W roku 1999, staraniem nadleśnictwa i przy wsparciu finansowym Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku, odnowiono jaz z mostem będący początkiem istniejącego wcześniej systemu nawodnień. W miejscu tym bierze początek kanał (doprowadzalnik) o długości około 2 km biegnący równolegle do koryta rzeki Kulawy. Na kanale mieszczą się dwa przepusty z kręgów betonowych służące jako mostki na istniejącej drodze gruntowej, utwardzonej na przepustach kamieniem polnym. Po drodze tej biegnie trasa ścieżki edukacyjnej. Kanał, wraz z odchodzącymi od niego rowami, służył do nawadniania łąk na obszarze 12, 69 ha, w okresie od końca XIX w. do lat 70. XX w.

Dla zachowania cennych przyrodniczo łąk wykonano rekonstrukcję systemu nawadniającego w kształcie zbliżonym do zachowanych historycznych urządzeń hydrotechnicznych. Odtworzono 2550 mb rowów doprowadzających wodę, wykonując odmulenie, odbudowę zniszczonych fragmentów obwałowań z wbiciem ścianki szczelnej, wyłożono faszyną skarpy. Konieczne było wykonanie uszczelnienia marglem i gliną. Nad doprowadzalnikiem wykonano drewnianą kładkę o długości 6,3 m i szerokości 1,9 m. Umożliwi
to przepęd owiec do wypasania odtwarzanych łąk. Wyremontowano też dwie przepusto-zastawki pod drogą oraz odbudowano dwie zastawki na doprowadzalniku. Odbudowane (przez odmulenie) rowy (1200 mb) będą rozprowadzać wodę na łąkę przez bruzdy rozlewowe (4700 mb). Na całości zamontowano 120 szt.
wpustów wody do bruzd, gdzie przepływ wody jest regulowany przy pomocy stawideł. Z doprowadzalników, rowów rozprowadzających i bruzd rozlewowych będzie wykoszona roślinność (na powierzchni 2,32 ha).
http://cepl.sggw.waw.pl/sim/pdf/sim18_pdf/33_Kowalski.pdf