Kościół graniczny

W lutym 1654 r. mieszkańcom Gryfowa wyznania ewangelickiego zabroniono podążać za nauką Lutra w gryfowskim kościele parafialnym. W latach 1668–1669 wybudowali oni dlatego swój kościół na ziemi saksońskiej, po drugiej stronie granicznej rzeki Kwisy. Parcelę pod budowę odstąpił im pan na Czosze Christoph von Nostitz w tej części swojej wsi Wieża, która od tej pory nazywana jest Wieżą Dolną. Zgodę na budowę kościoła oraz ochronę przed prześladowaniami religijnymi zapewnił im książę elekt saksoński Johann Georg II. Kościół miał najpierw konstrukcję drewnianą, w 1734 r. przebudowano go na murowany.
Ten graniczny kościół pełnił rolę kościoła ucieczkowego i oferował śląskim ewangelikom z bliższej i dalszej okolicy możliwość praktykowania ich wiary. Kazanie konsekracyjne zostało wygłoszone
19 maja 1669 r. przez pastora parafii ewangelickiej w Wieży Górnej Jacoba Rudeliusa. Na pierwszego pastora gryfowskiej gminy w Wieży Dolnej i zarazem nauczyciela wybrano w październiku 1669 r. Caspara Tornaua. W 1672 r. wybudowano przy kościele dom nauczyciela (pastorówkę – przebudowaną w roku 1861, istniejącą do dzisiaj), w 1682 r. szkołę łacińską (rozebraną w 1885 r.) oraz w 1684 r. dom diakonów (rozebrany w 1886 r.). W pierwszych dziesięcioleciach XVIII w. powstał tu również dom dla wdów po pastorach i sierot.
Swój urząd sprawowali tu na przestrzeni wieków znamienici pastorzy, diakoni, nauczyciele i organiści. Służyli oni gminie ewangelickiej swoim gorliwym, chrześcijańskim zapałem.

(Źródło: