Kościół św. Stanisława Biskupa

Drewniany kościół parafialny p.w. w Humniskach, w powiecie brzozowskim, należy do nielicznej grupy budowli sakralnych, których początki i fundacja posiada dobrą dokumentację źródłową. W znanym z odpisu dokumencie fundacyjnym, wydanym w Brzozdowicach dnia 12 stycznia 1409 roku, Mikołaj Benko Merbota z Żabokruk, uposaża kościół w Humniskach. W dokumencie tym czytamy: "Dlatego my Benko z Żabokruk, dziedzic i pan na Humniskach i Górkach oznajmiamy wszystkim, którzy zaznajomią się z treścią niniejszego aktu, że świadomie i dobrowolnie za poradą naszej małżonki Anny, przyjaciół naszych we wsi Humniska na cześć Boga Wszechmogącego, Jego chwalebnej Rodzicielki Panny Marii, jak również na chwałę św. Stanisława przesławnego biskupa ufundowaliśmy kościół za pozwoleniem i zgodą w Chrystusie ojca i Pana Macieja, z Bożej i Stolicy Apostolskiej łaski biskupa przemyskiego i aby w tym kościele chwała Boga stale była oddawana i coraz więcej się pomnażała, nadajemy [...] uposażenie dla tego kościoła św. Stanisława poprzednio wzmiankowanego..., z którego rektor wspomnianego już kościoła mógłby mieć wystarczające utrzymanie [...]. Dołączamy także i dodajemy wspomnianemu kościołowi wieś już wymienioną Górki z pełnymi daninami mszalnymi i całym uprawnieniem niczego nie dodając ani nie ujmując, jak to przypisane zostało mieszkańcom w Humniska, [...] dołączamy kościołowi wspomnianemu wieś już wymienioną Górki, która nigdy od tego kościoła oddzielona być nie powinna, lecz wiekuiście ma tam należeć. Dodajemy również dla wspomnianego kościoła jeden łan w Humniskach, dajemy dla plebana miejsce przy stawie położone poniżej cmentarza i Skotnicę, która pospolicie Wygon się nazywa, na wieczną posiadłość."

W protokołach wizytacji generalnej przeprowadzonej w roku 1745 z polecenia biskupa przemyskiego Wacława Hieronima Sierakowskiego, odnajdujemy następujący zapis dotyczący kościoła parafialnego w Humniskach: Villa habet Ecclesia Parochialis Lignea, fundat per: Nobilem Bonko de Sowo Kruki, Dominum in Humniska et Gorki Anno 1409, et eadem ipsa originalis e consideratione vetustatis structura. Z treści zapisu wynika, iż starożytna konstrukcja drewnianego kościoła w Humniskach, ufundowanego w 1409 roku przez rycerza Benka z Sowokruk [Żabokruk], zachowana była w roku 1745 w całości, w czasie tym bowiem (za wyjątkiem murowanej zakrystii, która w XVII wieku zastąpiła starszą, drewnianą), pierwotna bryła budowli zachowana musiała być jeszcze bardzo dobrze.

Na podstawie wizytacji biskupich i kronik parafialnych ustalić można, iż poważniejsze remonty i modernizacje kościoła w Humniskach miały miejsce w roku 1648 i 1699 (pod tą ostatnią datą potwierdzone jest po raz pierwszy istnienie murowanej zakrystii), 1715-1719 i ok. 1756, kiedy to kościół pokryto nowym gontem. Gruntowana rozbudowa kościoła, której konsekwencją było znaczne zatarcie cech stylowych oraz pierwotnego układu przestrzennego została przeprowadzona dopiero u schyłku XIX stulecia. W latach 1887-1889, do aneksu transeptowego dobudowano kaplicę południową, zaś w latach 1898-1900 symetryczną kaplicę północną. W tym samym czasie pod kierunkiem majstra ciesielskiego Macieja Wojnickiego dokonano przedłużenia nawy oraz dobudowano trzy kruchty. W wieku XX kościół remontowany był i odnawiany był kilkakrotnie. W roku 1930 gontowe pokrycie dachu zastąpiono blachą stalową ocynkowaną. Dwa lata później (w 1932) wewnętrzne ściany i stropy zostały pokryte grubą warstwą tynku na trzcinie i wiklinie, a wnętrze nawy zostało pokryte nową polichromię ornamentalną i figuralną autorstwa malarza Włodzimierza Lisowskiego z Sanoka. Kolejne prace remontowe prowadzone były w roku 1956 (Podczas remontu prowadzonego w 1965 roku miała być wyjęta ze zrębu prezbiterium belka z datą 1409. Belka ta miała być następnie ponownie wmontowana, jednak w bliżej nieokreślone miejsce (wg miejscowych relacji data miała być pisana w sposób „starożytny”), natomiast w latach 1978-1980 wykonano wymianę pokrycia dachowego na blachę miedzianą. Podczas tego remontu całkowicie wymienione zostały łaty na wszystkich połaciach dachowych oraz część najbardziej zniszczonych krokwi, wykonano nową konstrukcję wieżyczki na sygnaturkę, przeprowadzone nieumiejętne naprawy i wzmocnienia w obrębie więźby dachowej. U schyłku lat osiemdziesiątych rozpoczęto konserwację malowideł wnętrza. Prace te wykonywane przez art. kons. Jana Wąsacza w Przemyśla zostały zakończone w roku 1991. W roku 1994 rozpoczęta została konserwacja nastawy ołtarza bocznego, w tym samym czasie, na zlecenie Parafii Rzymskokatolickiej mgr inż. arch. Dominik Mączyński z Fundacji Ochrony Zabytków w Warszawie przygotował dla kościoła w Humniskach „Ekspertyzę mykologiczno-budowlaną”, w której obok szeregu zaleceń znalazł się również zapis o konieczności wykonanie szczegółowej inwentaryzacji więźby dachowej, sprawdzenia stanu zachowania poszczególnych jej elementów oraz wykonaniu studiów w celu poprawienia zachwianej statyki tego ustroju.

(opis pochodzi ze strony parafii Humniska :

http://www.parafiahumniska.republika.pl/ogolna.htm

)