†

Dwór Przybysz

Pochodzący z XVIII w. dwór Przybysz związany był z początkiem Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. We dworze tym Józef Maksymilian Ossoliński przechowywał zbiory ks. Hieronima Juszyńskiego oraz część własnych, pochodzących z zamku w Zgórsku, przed przewiezieniem ich do Lwowa w 1817 r. Tutaj mieściła się siedziba kolejnych kuratorów Zakładu im. Ossolińskich, a dochody płynące z folwarku przeznaczone były na cele Zakładu.

Zabudowa dworska Przybysza miała układ typowy dla tego rodzaju obiektów. Droga dojazdowa prowadziła na obszerny dziedziniec, zamknięty od strony południowej budynkiem dworu, od zachodu wozownią i stajnią, a od strony wschodniej szpalerem drzew. Budynek, zwrócony fasadą na południe, założono na planie prostokąta z wystającymi przed ścianą południową alkierzami i ryzalitem. Zbudowany był w konstrukcji wieńcowej z drewna modrzewiowego na podmurówce z cegły; ściany miał tynkowane, a miejscami okładki z cegły. Prócz trójosiowego ryzalitu, związanego z facjatą, dwór był budynkiem parterowym, niepodpiwniczonym. Dwutraktowe wnętrze, o amfiladowym, symetrycznym układzie sal w obu traktach, charakteryzowało się przejrzystością i funkcjonalnością. Akcentem centralnym była wielka sień oparta na osi budynku, za nią, w drugim już trakcie, znajdowały się pomieszczenia reprezentacyjne i mieszkalne. W kilku salach były skromne, klasycystyczne kominki oraz stare piece. Wnętrze przykrywały płaskie, pobielane stropy. Nad sienią rozciągało sie małe pięterko, połączone z parterem za pomocą wewnętrznej klatki schodowej. Prócz głównych drzwi wejściowych, umieszczonych na osi budynku, do wnętrza prowadziły drzwi znajdujące się w elewacjach bocznych. Budynek nakryty był łamanym dachem polskim z dymnikami, o nieznacznym zróżnicowaniu kata nachylenia połaci dachowych. Pokrycie alkierzyków oraz facjat stanowiły dachy siodłowe. Od strony północnej dwór miał podcień, wsparty na sześciu profilowanych słupach zamocowanych do oczepu mieczami. Plan dworu nawiązywał do schematu , jaki wykształcił sie w budownictwie dworskim w XVIII w.

W końcu lat trzydziestych Przybysz znalazł sie w posiadaniu rodziny żydowskiej. W czasie okupacji Niemcy przekazali jego administrację Janowi Skrzypkowi. Mieszkańcy dworu - członkowie AK - dawali schronienie ukrywającym się jeńcom i Żydom do czasu pacyfikacji majątku w maju 1944 r. Po wyzwoleniu, przez pewien czas dwór pełnił funkcję szkoły. Został następnie opuszczony i zdewastowany. W 1955 r. uległ rozbiórce. Wykonane wówczas zdjęcia i rysunki pomiarowe stanowią jedyny ślad po tym zabytku.

Mirosła Maciąga - " Drewniane dwory z okolicy Mielca" , Spotkania z Zabytkami nr 4 (32) 1987 str. 8-11