Muzeum Regionalne w Jaworze zostało utworzone w 1929 r. Swoją siedzibę miało w willi przy ul. Piłsudskiego, którą profesor Karol Koschwitz wraz ze swoimi zbiorami archeologicznymi przekazał miastu. Zbiory muzeum powiększyły się szybko dzięki licznym i cennym darom jaworskich mieszczan, Bractwa Strzeleckiego i cechów. Po II wojnie światowej muzeum wznowiło swoją działalność w 1949 r. Obecnie mieści się w XV wiecznym gotyckim zespole klasztornym pobernardyńskim, składającym się z kościoła Najświętszej Marii Panny i klasztoru., który został specjalnie zaadoptowany na cele muzealne i udostępniony do zwiedzania w 1986 r. Natomiast remont kościoła ukończono w 1994 r. i mieści się tu Galeria Śląskiej Sztuki Sakralnej.
Muzeum posiada obecnie w swoich zbiorach ponad cztery tysiące eksponatów, na które składa się bogaty zestaw zabytków dokumentujących dzieje i kulturę Jawora oraz jego okolic, zabytki archeologiczne, artystyczno-historyczne, etnograficzne oraz przyrodnicze. Do szczególnie cennych eksponatów należą dokumenty z XIV i XVIII w., a wśród nich księgi sądowe miasta Jawora, wyroby konwisarskie z XVII i XIX w., militaria z XIV-XIX w.
Jaworski zespół klasztorny jest jednym z dwóch zachowanych na Śląsku gotyckich klasztorów bernardyńskich, powstałych w wyniku akcji odnowy zakonu franciszkańskiego w połowie XV w. Po II wojnie światowej, do czasów wprowadzenia w te mury Muzeum Regionalnego, kościół stał pusty, a w zniszczonym klasztorze znajdowały się mieszkania komunalne. W latach 1978-86 na podstawie wcześniej przeprowadzonych badań, ujawniających elementy średniowiecznego klasztoru i projektu, przeprowadzono odbudowę i rewaloryzację zespołu klasztornego, który odzyskał pierwotny kształt architektoniczny. Wnętrze klasztoru zachowało pierwotny układ i składa się z traktu zawierającego właściwe wnętrza klasztorne i trakt krużgankowy, biegnący wokół wirydarza. W skrzydle wschodnim ciąg krużgankowy przechodzi w kierunku północnym do wejścia do kościoła.
Kościół klasztorny to założenie halowe, trójnawowe. Prawdopodobnie w I połowie XVI w. przyozdobiono wnętrza kościoła malowidłami, które odkryto spod pobiał podczas remontu. Pracownicy i studenci Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie odsłaniali je i poddawali konserwacji przez 20 lat. Obecnie można obejrzeć w kościele malowidło na ścianie tęczowej - "Św. Bernard głoszący kazanie", cykl scen Męki Pańskiej, malowidła sklepienne w prezbiterium i częściowo w nawie /w trakcie odsłaniania i konserwacji, a także późniejsze -XVII wieczne malowidła iluzjonistyczne. Sceny przedstawione na malowidłach rozgrywają się w autentycznym pejzażu Jawora - widać konkretne budowle miasta, baszty, dzwonnice i wieże kościołów.
Mieszcząca się we wnętrzu kościoła Galeria składa się z dwóch części: Galerii Transferów Malowideł Ściennych przekazanych w depozyt przez Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie i Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Jeleniej Górze oraz Galerii Śląskiej Sztuki Sakralnej utworzonej z zabytków wypożyczonych z muzeów i kościołów śląskich. Malowidła prezentowane w prezbiterium, datowane na 2 ćw. XV w., pochodzą z absydy i ściany północnej kościoła p.w. śś Jana i Katarzyny w Świerzawie. Pozostałe transfery pochodzą z kościołów w Starkowie, Kotliskach i Świerzawie oraz z pałacu w Olszyńcu.
W centralnej części prezbiterium prezentowane jest unikatowe dzieło - tryptyk z 1 ćw. XVII w., malowany temperą na desce, oprawiony w ozdobne obramowanie z dekoracją płaskorzeźbioną. Na ścianach prezbiterium eksponowane są epitafia obrazowe z 2 poł. XVI w. i pocz. XVII w. - zabytki sepulkralnej sztuki protestanckiej.
Pierwotny układ wnętrz klasztornych zachował się szczególnie w skrzydle wschodnim, zawierającym na parterze Kaplicę i zakrystię a na I piętrze Salę Opata. W krużgankach tego skrzydła odkryto podczas remontu malowidła ścienne powstałe w XVI w., wykonane w technice fresku suchego.
Na parterze, w pomieszczeniach dawnej części klauzuralnej, prezentowane są obecnie wystawy pokazujące główne kolekcje jaworskiego muzeum.
W pierwotnej Kaplicy św. Bonawentury i Zakrystii eksponowana jest kolekcja broni białej i palnej. Przedstawiona tu kolekcja militariów pochodzi w większości ze zbiorów przedwojennego muzeum w Jaworze. Początki gromadzenia broni przez Muzeum sięgają roku 1928. Najstarszymi zabytkami na tej wystawie są średniowieczne miecze. Największy z nich, pochodzący z przełomu średniowiecza i czasów nowożytnych, to miecz dwuręczny, używany przez piechotę szwajcarską i niemiecką do walki z przeciwnikiem uzbrojonym w pikę. Ciekawy zbiór stanowią pociski artyleryjskie, począwszy od kul kamiennych, żeliwnych, poprzez dziewiętnastowieczne granaty artyleryjskie, aż po pociski z I wojny światowej. Na uwagę zasługuje także tarcza z 1811 roku używana na zawodach bractwa strzeleckiego w Jaworze.
Na przedłużeniu krużganka południowego, w ganku łączącym klasztor z wieżą murów obronnych eksponowane są zabytkowe elementy sztukatorskie pochodzące z elewacji kamienic w Jaworze oraz wystawa "Z dziejów sztuki drukarskiej w Jaworze". Prezentowane tu kamienie litograficzne pochodzą z jaworskich drukarni Theodora Burescha z przełomu XIX/XX w.
Obszerna wschodnia sala to pierwotny refektarz klasztorny, w którym prezentowana jest wystawa "Dawne rzemiosło" obejmująca różnorodne kolekcje z dziedziny rzemiosła artystycznego. Szeroko reprezentowana jest kolekcja porcelany, głównie pochodzenia śląskiego, saksońskiego i berlińskiego z XIX i XX w. Zbiór szkła artystycznego to wyroby XVIII-to, XIX-to i XX-to wieczne z terenu Śląska, Czech i Niemiec. Do najstarszych należą szkła cechowe i okazy szkieł masońskich związane z historią Loży Masońskiej św. Marcina Pod Trzema Złotymi Kłosami w Jaworze. Ważną pozycję w zbiorach stanowią wyroby cynowe, głównie śląskie z XVII-XIX w. Do najwcześniejszych zabytków należy para świeczników jednopłomiennych z datą 1602 r. z wygrawerowanym herbem rodziny Seydlitz.
Muzeum posiada także liczny zbiór akcesoriów mody XIX w. Są to elementy stroju damskiego (krynolina, gorsety, suknie, obuwie) i męskiego (cylinder, kamizelki) oraz dodatki do stroju. Osobliwą grupę eksponatów stanowią obrazki z plecionych włosów, koralików i darów natury wykonane w poł. XIX w. na Śląsku. Osobny zbiór zabytków stanowią formy piernikarskie zaliczane obecnie do wyrobów ludowego snycerstwa artystycznego. Jest to zestaw 25 klocków datowanych na poł. XVIII w. - poł. XIX w., o dużych walorach artystycznych i bogatej tematyce ikonograficznej: postaci ludzi, świat zwierzęcy i roślinny, narzędzia pracy i przedstawienia alegoryczne. Wszystkie wykonane są z drewna drzew owocowych, głównie jabłoni.
W środkowym pomieszczeniu traktu południowego prezentowana jest kolekcja etnograficzna. Eksponowana tu wystawa "Izba dolnośląska" pokazuje jak wyglądało wnętrze izby, w której koncentrowało się życie wiejskie i jednocześnie prezentuje najbardziej charakterystyczne formy ludowej sztuki dolnośląskiej XVIII i XIX wieku.
W krużganku północnym prezentowana jest wystawa łowiecka "Darz bór, gdzie pokazane są liczne trofea myśliwskie.
Muzeum przygotowuje co roku kilkanaście wystaw czasowych. Prezentowane są na nich pozostałe kolekcje muzeum, zbiory innych muzeów z zakresu różnych dziedzin sztuki, wystawy ze zbiorów prywatnych, a także dzieła współczesnych artystów polskich i zagranicznych.
Muzeum zajmuje się ponadto działalnością oświatową. Organizuje odczyty, lekcje muzealne, konkursy, spotkania z twórcami, koncerty i wieczory poetyckie, oprowadza po wystawach i zabytkach miasta. Jest organizatorem Jaworskich Koncertów Pokoju. Prowadzi także usługi konserwatorskie z dziedziny malarstwa i rzeźby, wycenę i ocenę dzieł sztuki.
info za:
więcej  |
