Staszica 14

10 VIII 1916 r. Rada Miasta przeznaczyła pod budowę łaźni działkę komunalną nad Silnicą przy ul. Staszica – pod warunkiem utworzenia komitetu budowy. W związku z tym 15 września Komitet Ratunkowy Obywatelski miasta Kielc, którego sekretarzem był wówczas Bolesław Markowski, utworzył podsekcję ds. budowy kąpieli i zaprosił dra M. Zawadzkiego do objęcia jej kierownictwa, przekazując jednocześnie 5000 koron, jako fundusz początkowy. Na posiedzeniach sekcji opracowano założenia organizacyjne i program użytkowy planowanej łaźni. Poprzedziła je analiza stanu, wydajności i dostępności istniejących już w Kielcach publicznych urządzeń kąpielowych, ocena możliwości zapewnienia dostaw czystej wody i odprowadzania dużej ilości ścieków, a także szacunki dotyczące kosztów utrzymania łaźni i wynikających stąd przyszłych cen biletów. Przewidywano podział usługi na dwie klasy. Pierwsza miała obejmować kąpiele płatne normalne i ulgowe, druga bezpłatne, przeznaczone dla ludności ubogiej i młodzieży szkolnej, w ilości zależnej od subsydiów magistratu. Zamierzeniem sekcji było umożliwienie skorzystania z kąpieli uczniom co 40 dni, dorosłym co 100 dni. W tym celu przewidywano urządzenie – obok kabin z wannami – także oszczędniejszych w użyciu natrysków. Wanny przeznaczano dla osób płacących, marginalnie dla korzystających z usług darmowych, w tym przede wszystkim dla kobiet i dzieci. Pozostali użytkownicy kąpieli drugiej klasy mieli korzystać z natrysków. Wraz z łaźnią planowano urządzenie pralni, umożliwiającej biednej ludności miasta pranie bielizny poza izbami mieszkalnymi, przewidując wariantowo przyszłą zamianę tych pomieszczeń na kąpiele. W związku z tym uwzględniono montaż instalacji wodnokanalizacyjnej o podwyższonej wydajności. Szukając źródeł finansowania przyszłej łaźni proponowano także wprowadzenie karnetów kąpielowych dla służących i uczniów. Ich koszt pokrywać mieli pracodawcy i szkoły.

Od początku 1918 r. przygotowania do budowy nabrały rozmachu. W lutym przygotowano szczegółowe materiały dotyczące projektu i kosztorysu. Całkowity koszt budowy i urządzenia łaźni oszacowano na 380 000 koron. Posiadane wówczas środki i materiały, wraz z przekazaną wcześniej przez miasto działką przy ul. Staszica, wycenioną na 33 000 koron, wynosiły 129 447 koron. Wobec tego, że miejscowi architekci nie mieli doświadczenia w projektowaniu tego typu budynków, postanowiono ogłosić konkurs architektoniczny. 13 czerwca konkurs na projekt domu kąpieli ludowych ogłoszono w „Gazecie Kieleckiej”, zaś 6 lipca także w „Głosie Lubelskim”, „Kurierze Warszawskim” i krakowskim „Głosie Narodu”. Krótki czas trwania konkursu i wyjątkowo niskie nagrody spowodowały, że nadesłano zaledwie 4 prace. Pomimo niepowodzenia pierwszego konkursu miasto zdecydowało się rozpisać kolejny, tym razem za pośrednictwem Koła Architektów przy Stowarzyszeniu Technicznym w Warszawie. Ustanowiono trzy nagrody w wysokości 600, 400 i 200 marek. Konkurs ogłoszono 13 czerwca, a 23 czerwca Ministerstwo Zdrowia Publicznego, Opieki Społecznej i Ochrony Pracy zastrzegło sobie prawo zapoznania się z projektami przed przystąpieniem do budowy. Jest to ostatnia odnaleziona informacja o konkursie na projekt nowej łaźni. Stało się tak zapewne wskutek powołania w czerwcu Miejskiego Komitetu Robót Publicznych. Na jego rzecz magistrat przekazał 50 000 koron z majątku zlikwidowanej w lutym 1919 r. sekcji handlowej Komitetu Ratunkowego. Komitet Robót Publicznych zdecydował o sporządzeniu planu i kosztorysu, i wystąpił do miasta z wnioskiem o załatwienie pożyczki z Ministerstwa Zdrowia. Z zachowanych dokumentów wynika, że 13 czerwca, czyli w dniu decyzji o ogłoszeniu konkursu, upływał termin umowy na wykonanie projektu przez najaktywniejszego ówcześnie kieleckiego architekta Wacława Nowakowskiego. Był on już wówczas autorem projektu gmachu Izby Kontroli Państwa przy ul. Poniatowskiego (ob. Komenda Wojewódzka Policji przy ul. Seminaryjskiej), w ciągu następnych 5 lat według jego planów powstały w mieście najokazalsze gmachy publiczne, m.in. szkoła powszechna przy ul. Kościuszki, Seminarium Nauczycielskie ze Szkołą Ćwiczeń przy ul. Leśnej, Gimnazjum św. Stanisława Kostki przy ul. Źródłowej. Projekt, mający kosztować 2 450 koron, z pewnością nie powstał w wyznaczonym terminie. Prawdopodobnie Nowakowski wykorzystał jeden z gotowych projektów przygotowanych i publikowanych w tym czasie przez Ministerstwo Zdrowia.

Jesienią 1920 r. zgromadzono część materiałów na budowę. Cegły za 500 000 marek kupiono w kieleckiej cegielni Rozenholca, cement u Jana Chmielewskiego w Warszawie, zwieziono także kamienie i wapno. W sprawie zamówienia na kute balustrady schodów pertraktowano z kieleckimi zakładami ślusarskimi Kluźniaka, Klocka, Krawczyka i Książka. Zimą następnego roku, korzystając z przysługujących samorządom ulg, zakupiono znaczną ilość drewna budowlanego. W styczniu 1922 r. magistrat podjął starania o pożyczkę w wysokości 1 000 000 marek. Nadzwyczajny Komisariat do Walki z Epidemiami zobowiązał się – poza przyznaną już dotacją 500 000 marek – pokryć koszty wyposażenia łaźni w instalację wodnokanalizacyjną i grzewczą. W marcu miasto otrzymało wspomnianą pożyczkę od Ministerstwa Robót Publicznych, a 16 kwietnia – pomimo braku pełnego zabezpieczenia finansowego – rozpoczęto budowę, uzasadniając ją potrzebami sanitarnymi miasta i koniecznością ograniczenia bezrobocia. Prace budowlane prowadzone były sprawnie a ich zakończenie planowano na listopad. W rzeczywistości zakład uruchomiono 2 VI 1923 r.

Miasto musiało znacznie ograniczyć program funkcjonalny łaźni. Zrezygnowano z urządzenia osobnych oddziałów kobiecego i męskiego, wprowadzając dni dla kobiet i mężczyzn. Kabiny natryskowe zastąpiono jednym ogólnym pomieszczeniem bez podziałów, uzupełnionym o wspólną poczekalnię i szatnię.

W latach powojennych w budynku dawnej łaźni mieściła się m.in. Policyjna Izba Dziecka. W 2010 r. budynek przeszedł w ręce prywatnych właścicieli i od tamtej pory stoi opuszczony i niszczeje.

Źródło:

http://bazhum.muzhp.pl/media//...storyczne-r2009-t1-s99-115.pdf