“Rydlówka” – Muzeum, udostępnione szerokiemu ogółowi zwiedzających, powstało w roku 1969, staraniem Oddziału Krakowskiego PTTK i jest do dziś przez Oddział prowadzone. Doceniając znaczenie “Rydlówki” dla kultury polskiej, Społeczny Komitet Odnowy Zabytków Krakowa w 1997 r. ufundował nowe pokrycie dachu dworku, który ma za sobą już prawie 100-letnią historię. Zbudował go artysta malarz Włodzimierz Tetmajer w roku 1894. Na belkach stropowych dworku zachowały się napisy: "Niechay będzie pochwalony AD MDCCCLXLIV wieki wieków Chrystus Pan", "Pobłogosław nam Panie i to nasze mieszkanie zachoway ognia świenty Floryanie Rok Pański 1894 dnia 5 II M." i "Królowo Korony Polskiey módl się za nami". Włodzimierz Tetmajer witał świeżo zbudowany dom wierszem Na dom bronowski:
Niechaj się święci mój cichy, pod drewnianym gankiem,
mój wiejski dworek biały, w gaju starych drzew!
W ogrodzie wonnym zielem: miętą i rumiankiem!
Z każdej ściany tam wieje innych czasów wiew!
Zbudował go artysta malarz w 4 lata po ślubie z urodziwą i pełną wdzięku córką bronowickiego chłopa, Jacka Mikołajczyka, 16-letnią Anną. Niezwykłe to małżeństwo artysty-szlachcica z wiejską dziewczyną odbiło się szerokim echem w Krakowie i jeszcze bardziej spopularyzowało Bronowice, wieś położoną tuż za rogatkami miasta, odwiedzaną wówczas często przez krakowskich malarzy impresjonistów, szukających "plainerów", światła i koloru, dla swych obrazów. Bronowice Małe to dawna wieś kościelna, od czasu średniowiecza należąca do kościoła Mariackiego. Jeszcze po ostatniej wojnie światowej kościół Mariacki był kościołem parafialnym Bronowic. Od wieków Kraków patrzał na kolorowe orszaki weselne zmierzające do Rynku: wozy umajone, strojnych weselników i drużbów na koniach - i one przyciągnęły malarzy do tejże wsi.
Lucjan Rydel, znany już wówczas pisarz, poeta, syn niedawno zmarłego rektora UJ, okulisty Lucjana Rydla, wnuk filozofa, profesora UJ - Józefa Kremera, bywał często w Bronowicach, zaprzyjaźniony z poetą Kazimierzem Przerwą-Tetmajerem, przyrodnim bratem malarza. Rydel zachwycał się życiem rodzinnym Tetmajera w jego wiejskiej siedzibie. Latem 1900r. dłużej przebywał w Bronowicach i wówczas postanowił poślubić młodziutką, 17-letnią, pełną prostoty i czaru, trochę nieśmiałą, jasnowłosą Jadwisię, najmłodszą siostrę Tetmajerowej.
Ślub Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną odbył się 20 listopada 1900 r. w kościele Mariackim. Świadkami ślubu byli: Błażej Czepiec, wuj panny młodej, starosta weselny, i Stanisław Wyspiański, zaprzyjaźniony z panem młodym i całą jego rodziną. Zabawa weselna, która była inspiracją i kanwą dramatu Wyspiańskiego to drugi dzień wesela. Bawiono się w domu Mikołajczyków oraz w domu Włodzimierza Tetmajera. Drugiego dnia wieczorem, jak zwyczaj każe, były czepiny założenie czepca, symbolu stanu małżeńskiego na głowę panny młodej. Ten start', piękny obrzęd zgromadził w Bronowicach najbliższą rodzinę Rydla, jak również jego przyjaciół. Był także Wyspiański z żoną i córeczką Heleną. Sam nie brał udziału w zabawie, stał w drzwiach między pokojem, w którym tańczono, a pokojem Tetmajera, patrzył i słuchał. Pokój Tetmajera uczynił miejscem akcji dramatu. Muzyka, kolorowe stroje, nastrój obrzędu - tworzyły tło, a zarazem wywarły wielki wpływ na treść i formę dramatu - modernistycznego. Pod wrażeniem atmosfery polskiego, ze szlachecko -chłopskimi tradycjami, domu Tetmajera i nastroju, jaki zapanował wśród zgromadzonych tam gości weselnych: inteligencji, artystów i chłopów bronowickich – stworzył Wyspiański jeden z największych swoich dramatów – “Wesele”. Wprowadził do niego wybranych uczestników wesela Rydla, zostawiając nawet niektórym ich prawdziwe nazwiska czy imiona, ale kazał im mówić i działać według własnej koncepcji dramatycznej. “Wesela” nie należy traktować jako reportażu z wesela Rydla, ani też jako komedii obyczajowej. Z upływem czasu utwór obrósł “plotkami” i anegdotami, które w gruncie rzeczy spłycają jego ideową wymowę. Dramat wybiegł daleko poza same wydarzenie, był głosem artysty w toczącej się na przełomie XIX i XX wieku dyskusji nad wizerunkiem nowoczesnego Polaka, nad społeczeństwem przygotowującym się do samodzielnego bytu państwowego w nowym stuleciu. A że Wyspiański osadził go w realiach zarówno czasu, jak i miejsca, do dziś czytelnych – i to nie tylko dla badaczy profesjonalistów – stąd jego nieprzemijająca wartość i aktualność, z którą można porównywać tylko “Dziady” Mickiewicza. Prapremiera “Wesela” odbyła się niedługo po prawdziwym weselu Rydla, bo już 16 marca 1901 roku. Dramat wstrząsnął ówczesną widownią.
W roku 1903 Tetmajer wyprowadził się ze swojego domu, aby zamieszkać w pobliżu, w pofranciszkańskim dworku, istniejącym do dziś i zwanym obecnie “Tetmajerówką”. Jego dawny dom kupił w roku 1908 Lucjan Rydel i po rozbudowie w 1912 roku, zamieszkał w nim wraz z rodziną. Od tej pory zaczęto nazywać dworek "Rydlówką". W "Rydlówce" zmarł Lucjan Rydel w 1918 r., wdowa po nim Jadwiga Rydlowa zmarła 1936 roku. Dworek do dziś znajduje się w rękach rodziny Rydla i jest przez nią częściowo zamieszkany.
Muzeum Młodej Polski zajmuje parter dworku, obejmując 4 izby: izbę ,,scenę", izbę "taneczną", "alkierz" i "świetlicę". Miejscem najważniejszym w Muzeum, najściślej związanym z dramatem, jest izba "scena" i od niej zaczynamy opis poszczególnych izb muzealnych.
Wystrój izby ,,sceny'" jest dokładnym odtworzeniem dekoracji teatralnej do premiery "Wesela". Opis izby, w której rozgrywa się akcja dramatu, umieścił Wyspiański przed właściwym tekstem sztuki. Sądząc po wielu wiernie zanotowanych szczegółach, jej wygląd odpowiada w dużym stopniu wystrojowi pokoju Tetmajera, który znał Wyspiański. W izbie "scenie" znajdują się: "stół okrągły, pod białym, sutym obrusem", na nim stoi świecznik żydowski. Nad drzwiami do izby "tanecznej" Matka Boska Ostrobramska, kopia obrazu Wyspiańskiego, malowanego na premierę do Teatru Krakowskiego. Nad drzwiami do "alkierza" obraz ludowy Matki Boskiej Częstochowskiej, bo obraz malowany przez Wyspiańskiego nie zachował się. Na ścianie zawieszone szable i flinty, w kącie biurko "zarzucone mnóstwem papierów", a nad nim litografia Matejkowskiego "Wernyhory". Pod oknem ,.start' Brat, fotel z wysokim oparciem", na którym zawsze siedzi Stańczyk, błazen królów Jagiellonów, ten z obrazu Matejki pt. "Na balu a królowej Bony". Jest i piec bielony, obok "stolik empire", na nim stary zegar z "alabastrowymi kolumenkami", nad nim portret "pięknej damy w stroju z lat 1840", w kącie skrzynia krakowska "wytarta już i wyblakła".
W izbie "tanecznej", czyli w tej, w której tańczono i odbywały się czepiny, znajdują się pamiątki związane z osobą Lucjana Rydla. Jest to jego portret, z Primaverą Boticellego, malowany pastelem przez Stanisława Wyspiańskiego, 4 portrety Jadwigi Rydlowej, malowane przez Stanisława Kamockiego, Stanisława Fabijańskiego, Annę Saryusz-Zaleską i Antoniego Kamieńskiego. Są to portrety rodziny Rydla - dziadka, Józefa Kremera, fotografie rodziców oraz portret dziadka Bonawentury Rydla i babki Joanny z Woytawskich Rydlowej, ziemian z Tarnowskiego. Stoi biurko Rydla i szafa biblioteczna z fragmentem kiedyś wielkiej jego biblioteki. Z portretami Jadwigi Rydlowej kontrastuje obraz Włodzimierza Tetmajera, przestawiający jego żonę Annę wiążącą powrósła. I Jadwiga Rydlowa, i Anna Tetmajerowa do końca życia chodziły w strojach ludowych i mówiły gwarą - nie wyszły ze swego środowiska wiejskiego. Koło drzwi prowadzących do izby "sceny" dwie szafy, można w nich zobaczyć autentyczne stroje bronowickie z okresu wesela, a przede wszystkim ubranie krakowskie Jadwigi Rydlowej i kaftan Jana Mikołajczyka - drużby na weselu Rydla.
W weselnym "alkierzu" znajdują się pamiątki związane z uczestnikami wesela Rydla, którzy stali się pierwowzorami bohaterów sztuki. Na ścianach wiszą ich fotografie w oryginalnych ramkach z epoki, w zabytkowych serwantkach są pamiątki po nich. W jednej z nich znajdują się pierwodruki ów literackich Wyspiańskiego, Rydla i Tetmajera z ich rafami i dedykacjami. W drugiej drobiazgi związane z Lucjanem Rydlem i jego siostrą Anną oraz pamiątki po Józefie Singer, "Racheli" w “Weselu”, i po jej ojcu, karczmarzu z Bronowic - "Żydzie" z “Wesela”. Stoi tam skrzynia krakowska Jadwigi Rydlowej i jedno z krzeseł projektowanych przez Wyspiańskiego do jadalni Rydla, obok stylowe damskie biureczko, nad nim portret Józefy Singer, malowany przez Jadwigę Tetmajerównę - Isię z “Wesela”. Nad skrzynią m.in. fotografia chylącej się do upadku chaty Mikołajczyków, oraz obraz L. Machalskiego, przedstawiający strzechą kryty dworek Tetmajera z czasów, kiedy odbywało się w nim wesele Lucjana . Nad drzwiami prowadzącymi do izby “sceny” znajdują się fotografie, które wraz z dedykacjami przysłał Stanisław Wyspiański Rydlowi. Jedna to fotografia obrazu “Skarby Sezamu”, druga fragment projektu witraża do katedry lwowskiej: “Śluby Jana Kazimierza”. Odrzucony projekt tego witraża to pierwsza, ale nie ostatnia klęska artystyczna Wyspiańskiego - malarza.
Do trzech izb muzealnych, w których odbywało się wesele dołączono tzw. "świetlicę", dawną pracownię i bibliotekę Lucjana Rydla, znajdującą się w dobudowanym skrzydle do dawnego domu Tetmajera. Obecnie w "świetlicy" znajduje się ekspozycja obrazów malarzy Młodej Polski o tematyce bronowickiej. Krajobraz, atmosferę i koloryt Bronowic przekazują obrazy jak: Włodzimierza Tetmajera "Wesele", "Kopanie ziemniaków", Jana Stanisławskiego "mały obrazek" z kwitnącą jabłonią, Kazimierza Sichulskiego "Orka", Stefana Filipkiewicza “Sad w cieniu”, Tadeusza Noskowskiego "Jesień", Wincentego Wodzinowskiego "Portret chłopa z Bronowic", Henryka Uziembły “Portret dziewczyny z Bronowic” i wiele innych. W “świetlicy” stoi też komplet mebli, pomalowanych w desenie kwiatowe, przeniesione ze skrzyni krakowskiej. Meble te były kiedyś własnością Stefana Turskiego, aktora i autora popularnych komedii m.in. “Krowoderskich zuchów”. “Świetlicę” podobnie jak opisane trzy izby, zdobią i oświetlają piękne secesyjne lampy naftowe.
Lucjan Rydel, wybitny erudyta, znawca literatury europejskiej i prądów panujących w sztuce. wg relacji rodziny i kilku wspomnień wiarygodnych autorów, takich jak Stanisław Estreicher, nb. poświadczonych zbiorem listów Stanisława Wyspiańskiego, oceniał wysoko twórczość artystyczną przyjaciela, a Wesele od razu uznał za dzieło wybitne. W tym kulcie dla artysty i dla jego dzieła wzrasta już czwarte pokolenie Lucjana Rydla. Stąd pietyzm i przywiązanie do domu, który był nie tylko spełnieniem marzeń ich dziadka - poety, ale również miejscem akcji dramatu “Wesele”.
Opracowała MARIA RYDLOWA
źrodło :
więcej  |
