Ulica Lutomierska

Ulica Lutomierska należy do najstarszych ulic w Łodzi. Ulica o długości ok. 2,4 km zaczyna się przy ul. Zgierskiej i kończy przy al. Włókniarzy. Pełni funkcję ulicy zbiorczej prowadzącej również ruch z północno-zachodnich dzielnic miasta w kierunku północnego śródmieścia.

Droga będąca poprzedniczką ul. Lutomierskiej istniała już w średniowieczu przynajmniej od początku XIV w. jeszcze przed lokacją miasta Łodzi i była fragmentem szlaku łączącego Szadek i Lutomiersk z Brzezinami i Rawą Mazowiecką. W miejscu, gdzie potem powstał pl. Kościelny, krzyżowała się z głównym szlakiem prowadzącym z Łęczycy do Piotrkowa (ul. Łagiewnicka). Znany jest jej dokładniejszy przebieg na terenie dzisiejszej Łodzi w późniejszych wiekach. Od pl. Kościelnego droga prowadziła ulicą Lutomierską i Tybury (obecnie gen. Kutrzeby) do ul. Stolarskiej (dawna droga polna oddzielająca najstarsze niwy łódzkie od niwy Nowe Przymiarki), następnie ok. 100 m na południe odchodziła dalej na zachód (ten odcinek dziś nie istnieje) do obecnej ul. Złotno, i przez Niesięcin i Mirosławice docierała do Lutomierska.

W okresie miejskim w XVI w. na początkowym odcinku drogi od pl. Kościelnego do obecnego nr 26 ukształtował się wydłużony plac, gdzie ze względów bezpieczeństwa pożarowego usytuowane było poza zwartą zabudową skupisko stodół miejskich. Z czasem drogę i poprzeczną drogę, późniejszą ul. Stodolnianą (obecnie ul. Zachodnia), zaczęto nazywać Stodolną. W 1823 r. powstał plan regulacyjny miasta, w wyniku realizacji którego początkowy odcinek do ul. Wesołej (obecnie ul. Zachodnia) uzyskał dzisiejszy przebieg. Stopniowo stodoły przenoszone były na dalszy odcinek drogi sięgający późniejszej ul. Piwnej, a na ich miejscu zaczęła powstawać zwarta zabudowa mieszkalna. W 1863 r. zatwierdzona została nazwa ulicy Lutomierska.

Uregulowany w latach 90. XIX w. kolejny fragment ulicy sięgający do obecnej ul. Gnieźnieńskiej uzyskał charakter szerokiej na ok. 35 m alei obsadzonej drzewami. W 1898 r. na istniejącym już wcześniej targowisku końskim i bydlęcym Józef Tanfani wybudował hale targowe (obecnie pl. Piastowski). Do początku XX w. stodoły ustąpiły miejsca nowym budynkom. W tym samym czasie wzdłuż zagonów polnych ciągnących się poprzecznie do ulicy na rozparcelowanych gruntach zaczęły powstawać uliczki zabudowane w okresie następnych czterdziestu lat skromnymi domami i niewielkimi kamienicami. Proces ten rozwijał się głównie po stronie północnej. Po południowej stronie ulicy od ul. Pawiej do końca, czyli do ul. Stolarskiej, aż do późnych lat 50. istniały tylko pola uprawne. Podczas II wojny światowej wschodni fragment ul. Lutomierskiej do ul. Modrej znalazł się w obrębie LItzmannstadt Ghetto.

W pierwszej połowie lat 50. pomiędzy ul. Zgierska i Zachodnią na miejscu wyburzonych domów wzniesiono nowe domy wielorodzinne. Na początku lat 60. rozpoczęto budowę osiedla bloków mieszkalnych “Żubardź”. W związku z tym w kilku etapach wybudowany został nowy odcinek ulicy Lutomierskiej od obecnej ul. Tybury do mostu na Bałutce, gdzie nastąpiło połączenie z istniejącą już od lat 30. ul. Wielkopolską. Dokonano przebicia przez zabudowę szeregu poprzecznych ulic od ul. Malinowej do ul. Św. Antoniego, a w 1964 r. włączono prowadzącą na zachód od tej ulicy wytyczoną jeszcze przed I wojną światową ulicę Świeżą. Zmieniony został bieg ulicy Lutomierskiej - dotychczasowy końcowy jej odcinek przemianowany został na ul. Tybury. W końcu lat 60. i w latach 70. również na terenach po północnej stronie pośród starej zabudowy wzniesiono nowe bloki mieszkalne. Wtedy też na wolnym terenie pod nr 108/112 wybudowano gamach Wojewódzkiej Komendy Milicji Obywatelskiej. Od tamtej pory zabudowa ulicy niewiele sie zmieniła. Stopniowo znikają tylko pozostałe jeszcze przedwojenne domy. Od 1960 r. ulicą zaczęły kursować autobusy miejskie linii nr 65 z pl. Piastowskiego w kierunku Kozin, a od 1966 r. autobusy linii pospiesznej “B”. Już w XXI w. odcinek końcowy za skrzyżowaniem z al. Włókniarzy został przyporządkowany do ul. Wielkopolskiej.