†

Cegielnia "Helena"

Pierwsze wzmianki o istnieniu zakładu pochodzą z 1905 r. Wtedy to na gruntach należących do lubelskich brygidek, czyli „Rurach Brygidkowskich”, cegielnię „Helena” prowadził Wincenty Gumiński. Właściciel nazwał wytwórnię na cześć swej żony Heleny z Czerwieńskich. W końcu od jej imienia zaczęto nazywać też całą dzielnicę, w której powstało osiedle robotnicze. W 1913, właścicielem cegielni został lubelski przemysłowiec Sender Zylber. Póżniej przeszła w ręce jego syna Hersza Jojne. Zylberowie tak rozwinęli zakład, że zarządzana przez nich cegielnia stała się jedną z największych nie tylko w Lublinie, ale i w całym regionie. W dodatku produkt Zylberów cieszył się znakomitą opinią, pomimo ostrej konkurencji. W okresie międzywojennym w Lublinie działało w sumie dziesięć cegielni.
W wielu lubelskich budowlach wciąż można dostrzec produkty opatrzone cechą „Helenów”. Cegła helenowska charakteryzuje się jasną barwą i dużą twardością. W latach 30. XX w. zakład posiadał dwa piece hoffmanowskie i urządzenia techniczne do wyrobu cegły maszynowej, dzięki czemu mógł produkować znacznie więcej niż zakłady, w których cegłę wyrabiano ręcznie. Zdolność produkcji rocznej wynosiła aż 6 milionów sztuk. Produktami z Helenowa były cegły zwyczajne i zendrówki, czyli mocniej wypalone, o podwyższonej odporności na warunki atmosferyczne i obciążenie. Zendrówki ze względu na ich ciemniejszy kolor wykorzystywano także do zdobień muru. Mierzyły po 275 x 135 x 65 mm a każdą cegłę sygnowano napisem „HELENÓW”. Znakowanie produktów ceramicznych nakazał car w 1819 roku. Robiono to za pomocą metalowych lub drewnianych stempli przytwierdzanych do dna formy. Miało to na celu ułatwienie kontroli jakości i wielkości wyrobów, gdyż powszechną praktyką cegielników było zmniejszanie ich rozmiaru oraz używanie gliny złej jakości. Znakowanie ułatwiało również rozliczenia w trakcie zakupów oraz było reklamą produktu.
Po wybuchu II wojny światowej cały majątek Zylberów skonfiskowali Niemcy i wprowadzili w nich zarząd państwowy.
W latach 60. wybudowano na miejscu Helenowa – zajezdnię MPK. Record pracował jeszcze jakiś czas, ale ostatnim gwoździem do trumny tych, jak i pozostałych cegielni Lublina było upowszechnienie w latach 70. XX w. budownictwa z wielkiej płyty. Rzemieślniczy wyrób, produkowany ręcznie, stracił rację bytu. Cegielnia stopniowo podupadała, aż do likwidacji, której ostatnim aktem było wysadzenie komina w 1986 roku. Jednak dopiero w 2017 roku nastąpiła rozbiórka parterowego budynku administracyjnego wzniesionego z cegły w czasie II wojny światowej, a zlokalizowanego przy al. Kraśnickiej. Była to ostatnia pozostałość cegielni.