†

Ruska Bursa

Prawie równocześnie z zakładaniem na wsiach szkół publicznych i parafialnych w XIX wieku, w miastach powstawały szkoły średnie, zwane bursami. Na Łemkowynie było ich cztery: w Nowym Sączu, Gorlicach i dwie - męska i żeńska - w Sanoku.
Ruska Bursa w Nowym Sączu - założona w 1898 roku. Do grona członków i jej założycieli należeli:

- ks. Teofil Kaczmarczyk - proboszcz z Bińczarowej
- ks. Gabriel Hnatyszak - proboszcz z Krynicy
- ks. Józef Mochnacki - proboszcz z Łabowej
- ks. Jan Durkot - proboszcz z Szlachtowej
- ks. Miron Czerlunczakiewycz - proboszcz z Banicy
- ks. Emilian Wengrynowicz - proboszcz z Maciejowej
- Wasyl Jaworski - właśc.szybów naft., poseł do parl.austr.
- Piotr Liniński - nacz. sądu w N. Sączu
- Jan Czerkawski - naucz. gimn. w N. Sączu
- Jan Iwaniszów - urzędnik z Nowego Sącza
- Wasyl Twardziewicz - urzędnik z Nowego Sącza.

W pierwszym roku szkolnym w nowosądeckiej Ruskiej Bursie uczyło się dwudziestu wychowanków. Dwa lata później stan bursaków zwiększył się trzykrotnie dzięki pomocy finansowej emigrantów z Ameryki i innych darczyńców, jak pochodzący z Wierchomli Benedykt Miejski ze Lwowa. Za darowaną przez niego sumę 6000 reńskich austriackich zakupiono w Nowym Sączu dwa budynki przy ulicy Jagiellońskiej z jednym morgiem przylegającego do posesji gruntu. Na cześć tak hojnego darczyńcy, nowosądecka instytucja, przyjęła nazwę "Ruska Bursa im. B. Miejskiego w Nowym Sączu". W 1901 roku sponsor ten wraz z innym członkiem bursy, Piotrem Linińskim założyli "Ukraińską Bursę", dzięki której mogło kształcić się w niej około 50 bursaków.
Działalnośćw mieście dwóch, podobnych w charakterze instytucji, prezentujących jednak odmienne opcje, rodziła konflikt interesów i związane z tym problemy. Ruska Bursa w Nowym Sączu funkcjonowała do 4 sierpnia 1914 roku. W pierwszym tygodniu wojny część członków i starszych bursaków aresztowano. Innych wywieziono do obozu w Talerhofie lub osadzono w więzieniu w Wiedniu, gdzie byli sądzeni w tzw. Procesach Wiedeńskich.
Uczniami Ruskiej Bursy w Nowym Sączu byli między innymi: ks. Maksym Sandowicz, ks. Jan Polański, Dymitr Wysłocki (ps.Iwan Hunianka), Iwan Rusenko, Michał Nesterak, Iwan Andrejko, Tytus Bohaczyk i wielu innych. Po pierwszej wojnie światowej Urząd Miejski w Nowym Sączu złożył do sądu wniosek o ustanowienie kuratora majątkowego Ruskiej Bursy. Został nim adwokat M. Kierdela, który bez porozumienia z członkami Towarzystwa Ruskiej Bursy złożył wniosek do Sądu o zezwolenie na sprzedaż całej posiadłości, na co oczywiście otrzymał zgodę. W wyniku takiej decyzji, cały majątek Ruskiej Bursy nabył na własność Urząd Miasta w Nowym Sączu kontraktem z dnia 30 września 1921 roku za kwotę 935.634 marek polskich, co wkrótce stanowiło równowartość pudełka zapałek lub dwóch bochenków chleba. Sprawa o zwrot łemkowskiej instytucji ciągnęła się w sądach pięć lat finał znajdując w Sądzie Najwyższym w Warszawie. Prawnie przyznano racje społeczności łemkowskiej, lecz zabrakło wówczas osoby władnej do przejęcia majątku od władz terenowych. Wkrótce wybuchła druga wojna światowa, a po niej nastąpiły represje wysiedleńcze.
W roku 1921 budynek został zakupiony przez Gminę Nowy Sącz, mieszcząc początkowo Czytelnię Mieszczańską, a później Wytwórnię Przemysłową Koła Towarzystwa Szkoły Ludowej prowadzonej przez Bolesława Barbackiego, w której znajdowały zatrudnienie absolwentki założonej przez niego w 1926 roku Szkoły Przemysłowej Żeńskiej . W drugiej połowie lat 20 -tych w lokalu wydzierżawionym od dyrekcji Urzędniczego Związku Ekonomicznego miało czasowe swoje lokum Polskie Towarzystwo Tatrzańskie Oddział " Beskid".
W czasie okupacji realność była siedzibą Miejskiego Komitetu Opieki Społecznej, a następnie Polskiego Komitetu Opiekuńczego, zwanego potocznie " Delegaturą na Plantach", funkcjonującego w ramach Rady Głównej Opiekuńczej, której przewodził początkowo dr Stanisław Długopolski - adwokat a później Jadwiga Wolska " Jaga".
Bezpośrednio po wojnie budynek mieścił Punkt Opieki nad matka i Dzieckiem - przeniesiony w 1949 roku do kamienicy Rynek 31 oraz Kuchnię Powszechną - przeniesiona w 1949 roku na ul. Pijarskiej

źródło:

http://www.beskid-niski.pl