Ogród Botaniczny im. Jakuba Mowszowicza

Miejski Ogród Botaniczny w Łodzi zajmuje obszar o powierzchni 67 ha i jest największym pod tym względem ogrodem botanicznym w Polsce. Położony jest w zachodniej części miasta w bezpośrednim sąsiedztwie Parku im. Józefa Piłsudskiego. Do Ogrodu należy również palmiarnia i niewielki fragment (ok. 2 ha) Parku Źródliska w śródmieściu. Rośliny w Ogrodzie prezentowane są w następujących działach: Ogród japoński, Dział systematyki roślin zielnych, Alpinarium, Dział biologii roślin, Dział kolekcji roślin ozdobnych, Dział zieleni parkowej, Dział roślin leczniczych i przemysłowych, Dział flory polskiej i Arboretum. Zakres obowiązkowej działalności Ogrodu obejmuje m.in. prowadzenie upraw roślin zagrożonych wyginięciem i udział w badaniach naukowych ich dotyczących oraz edukację w zakresie ochrony gatunkowej roślin. Uzupełnieniem tej działalności są m.in. cykliczne wystawy tematyczne urządzane w specjalnej sali wystawowej.

Teren dzisiejszego Ogrodu Botanicznego poza fragmentem północno-zachodnim wzdłuż rzeki Łódki należał pierwotnie do wsi Retkinia. Do połowy XIX w. był w większej części zalesiony. Tędy prowadziła droga ze starej Łodzi do wsi Srebrna, od której odchodziła droga do Retkinii. Po utworzeniu w latach 40. XIX w. osady Karolew w jej granicach znalazł się obszar położony dziś na wschód od alei lipowej. Cała południowa część obecnego Ogrodu należała do niewielki ego folwarku Retkinia. Prawdopodobnie na przełomie lat 80. i 90. grunty Karolewa położone na zachód od obecnej ul. Retkińskiej oraz grunty należące do wsi Brus po południowej stronie Łódki nabył Izrael Poznański. Uruchomił tu cegielnię, która zlokalizowana była w miejscu, gdzie przebiega obecnie końcowy odcinek ul. Krzemienieckiej, a więc również na terenie zajętym dziś przez Zoo. Większość tego obszaru użytkowana była rolniczo. W okresie międzywojennym pola podzielone zostały siatką dróg gruntowych na kwatery o wymiarach ok. 100 m na 100 m. W 1936 r. we wschodniej części o powierzchni ok. 12 ha przeznaczonej do parcelacji na działki budowlane wytyczono ulice nazwane imionami generałów Kozietulskiego, Krukowieckiego (od 1946 r. Symboliczna), Chrzanowskiego, Gosiewskiego, Wybickiego i Grąbczewskiego nawiązujące swoim przebiegiem do wspomnianej siatki dróg. Jednak do wybuchu II wojny światowej zabudowana została tylko część posesji przy ul. Retkińskiej. Pozostałe parcele również po wojnie do połowy lat 60. de facto nie zmieniły swojej funkcji. W 1941 r. na terenie przyszłego ogrodu niemieckie władze okupacyjne urządziły szkółki drzew dla zieleni miejskiej. Przyłączony został też fragment dawnego folwarku Retkinia (rejon Ogrodu zajęty obecnie przez zaplecze gospodarczo-administracyjne). Po II wojnie światowej cegielnia wraz z gospodarstwem przejęta została przez państwo i przekazana Plantacjom Miejskim.

Przedwojenne plany utworzenia ogrodu botanicznego w ramach powstającego Parku im. Piłsudskiego nie zostały zrealizowane. W 1946 r. w na terenie użytkowanym już przez Wydział Plantacji i Ogrodów przy Zarządzie Miejskim utworzono pod egidą Uniwersytetu Łódzkiego i udostępniono zwiedzającym niewielki Ogród Roślin Leczniczych powiększony później z 1,3 do 6 ha. Na początku lat 50. większość zabudowań cegielni została zlikwidowana w związku z przesunięciem ul. Krzemienieckiej i powiększeniem Ogrodu Zoologicznego. W 1953 r. w ramach Łódzkiego Przedsiębiorstwa Ogrodniczego podlegającego Zarządowi Zieleni Miejskiej utworzony został Ogród Botaniczny. Jednak dopiero w 1967 r. rozpoczęto urządzanie Ogrodu w obecnym kształcie. Obszar Ogrodu powiększony został o pozostałe grunty dawnego folwarku Retkinia zajęte przez nieużytki (część południowo-zachodnia). Po stronie wschodniej po rozplanowaniu działek budowlanych wzdłuż ul. Kozietulskiego ostatecznie formalnie przyłączono do Ogrodu resztę terenu przyporządkowanego do wspomnianych wcześniej ulic wytyczonych jeszcze w 1936 r. W 1973 r. udostępniona została pierwsza część nowego Ogrodu o powierzchni ok. 20 ha obejmująca działy flory polskiej, alpinarium, systematyki roślin zielnych i fragment działu zieleni parkowej. Kolejne działy powstawały w następnych latach, jako ostatnie urządzone zostało arboretum. W 1988 r. Ogród Botaniczny otrzymał imię Jakuba Mowszowicza profesora Uniwersytetu Łódzkiego i inicjatora powstania Ogrodu. Od 1992 r. Ogród jest samodzielną miejską jednostką budżetową. Od 2005 r. podlega jej również palmiarnia w Parku Źródliska. W ostatnich latach na terenie Ogrodu powstało kilka ścieżek dydaktycznych. W 2014 r. rozpoczęto urządzanie skansenu roślinnego w postaci wiejskiej zagrody z oryginalną ponad stuletnią drewnianą chałupą, ogrodem, sadem i pasieką.

W opisie wykorzystane zostały m.in. informacje zawarte na stronie www.botaniczny.lodz.pl .