Dom Esterki

Pozostałości najdawniejszej zabudowy Opoczna koncentrują się w strefie przyrynkowej . Najciekawszym obiektem jest tzw. dom Esterki oraz domy nr 5,7,8.
Tradycja ustna przekazywana z pokolenia na pokolenie wiąże powstanie domu Esterki z legendarną ukochaną króla Kazimierza Wielkiego Żydówka Esterą. Legenda głosi, że Kazimierz Wielki poznał Esterkę polując w lasach pod Opocznem. Podobno gdy zbierała zioła dla swojego dziadka wypadł na nią spłoszony tur i już miał ją rozmiażdżyć gdy przeszyty oszczepem runął u jej stóp. Zbawca okazał się równie dzielnym jak wspaniałym i przystojnym młodzieńcem o czarnych oczach i włosach. Początkowo król nie zdradzał kim jest i podawał się za dworzanina królewskiego. Król Kazimierz i Estera spodobali się sobie. Król ufundował dla Esterki dom który połączony został z zamkiem lochami. Kiedy Żydzi dowiedzieli się, że Esterka jada trefne potrawy i nie przestrzega szabasu postanowili ją ukamienować. Króla wówczas nie było w Opocznie. Esterka przeniknęła ich zamiary i pod osłoną nocy uciekła z Opoczna. Król wstrząśnięty jej losem już chciał jechać do Opoczna i ukarać Żydów ale dziewczyna wyprosiła u króla łaskę dla nich. Według późniejszych kronik i tradycji dziadkiem Esterki był Jonas Mordochaj ,który wraz z innymi Żydami opoczyńskimi został oskarżony o porwanie chrześcijańskiego dziecka. Oskarżyła ich o to Joanna ze Sławna. Kazimierz Wielki oddał sprawę do sadu nadwornego i polecił przeprowadzić śledztwo. Nakazał zapieczętować bóżnicę i wszystkie sklepy żydowskie oraz zapowiedział, że jeżeli zbrodnia ta naprawdę została dokonana to skonfiskuje Żydom wszystkie majątki i wypędzi ich z kraju. Dzięki Esterce okazało się, że jest to nieprawdą, Żydów uniewinniono. Tyle mówią opoczyńskie legendy.
Prawdą jest natomiast, że fundatorem pierwotnego budynku był Kazimierz Wielki. Jednakże obecny budynek pochodzi prawdopodobnie z XVI w. na co wskazywałyby wątki murów. Pierwotna budowla zbudowana była z kamienia wapiennego. W czasie swojej wielowiekowej historii dom Esterki ulegał licznym przeróbkom. Rysunek T. Chrząńskiego z lat 40-tych XIX w. ukazuje jednopiętrowy, częściowo zniszczony budynek. W połowie XIX w. dom Esterki został ofiarowany przez Ignacego Drużbackiego, sędziego pokoju i dziedzica dóbr Zameczek Radzie Opiekuńczej. Po odnowieniu dolną część przeznaczono na sklepy, górna na salę zebrań obywatelskich. W czasie powstania styczniowego w piwnicach mieściło się więzienie dla powstańców. Wspomina o nim min. Stefan Żeromski w powieści „Wierna rzeka”. W pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości po 1918 r. mieściła się w nim siedziba Komendy Wojskowej, potem część oddziałów starostwa opoczyńskiego. W okresie II wojny światowej dom Esterki zajmowały biura Spółdzielni Spożywców „Społem”.
Dom Esterki został gruntownie odbudowany w 1893 r. i restaurowany w 1927 r. Do dzisiaj zachował nadany wówczas wygląd. Obecnie budynek ten ustawiony jest szczytowo do placu Kościuszki. Jest to obiekt murowany, tynkowany, jednopiętrowy. Do jego najstarszych części należą dwa pomieszczenia na parterze o kolebkowym sklepieniu oraz posiadająca kolebkowe sklepienia piwnica .Ponad oknami pierwszego piętra dojrzeć można fragmenty napisów łacińskich, majuskułowych z XVI w. o treści „Zręczna rada nastąpiła Mąż doskonały służył czasowi Wszystko obiecał poświęcić pracy i Bogu Mąż cierpliwy błądził wygnany z miasta jako pasterz któremu oddano w opiekę rzeczy,(miasto).” W górnej części frontonu domu Esterki widnieje herb województwa sandomierskiego do którego Opoczno niegdyś należało.
Na frontonie domu Esterki 19 III 1931 r. wmurowana została i odsłonięta tablica brązowa z popiersiem marszałka Józefa Piłsudskiego. Tablica ta została usunięta po 1945r. W 1990 r. ukonstytuował się Społeczny Komitet Przywrócenia Tablicy Marszałka Józefa Piłsudskiego w Opocznie z przewodniczącym L. Stolle na czele, który doprowadził do ponownego wmurowania tablicy. Uroczystość ta odbyła się 12 V 1990r., w 55 rocznicę śmierci Marszałka. Po 1945r. dom Esterki miał wielu użytkowników. Obecnie mieści się w nim biblioteka.
Obok domu Esterki do fragmentów dawnego układu urbanistycznego Opoczna zaliczyć można kamieniczki mieszczące się na placu Kościuszki a zwłaszcza kamieniczki nr 7 i 8, które pochodzą prawdopodobnie z XVII w, lecz zostały przebudowane w XIX w. Są ustawione szczytowo, murowane, jednopiętrowe o fasadzie trzyokiennej, rozczłonkowanej gzymsami z trójkątnymi szczytami. Kamieniczki usytuowane są szczytem do placu Kościuszki, z boku znajduje się sień.