Pałac Mielżyńskich

Zespół pałacowy w Pawłowicach (powiat leszczyński, gmina Krzemieniewo) jest jednym z przykładów klasycystycznej rezydencji, nawiązującej do dzieł północnowłoskiego architekta późnego renesansu Andrei Palladia. Tworzy wydłużenie pałacowo-ogrodowe usytuowane wzgłóż osi północny wschód - południowy zachód. Centrum stanowi okazały pałac z dwiema identycznymi oficynami połączonymi z nim ćwierćkolistymi galeriami, które otaczają obszerny dziedziniec przed frontem pałacu. Do dziedzińca prowadzi aleja z usytuowanymi po obu stronach ciągami budynków administracyjno-gospodarczych.
Całość założenia dopełnia i zamyka od strony południowo-zachodniej rozległy park. Ma on układ regularny z wielkim parterem w kształcie podkowy i odchodzącymi od niego promieniście dwoma szpalerami grabowymi podkreślającymi osiowość założenia.
Budowę rezydencji rozpoczęto w 1779, a prace we wnętrzach ukończono w 1792 r. Projekt architektoniczny na zlecenie hrabiego Maksymiliana Mielżyńskiego wykonał Carl Gotthard Langhans (ten sam, którego dziełem jest również Brama Brandenburska w Berlinie), a projekt wnętrz - Johann Christian Kamsetzer (architekt króla Stanisława Augusta Poniatowskiego). Prace rzeźbiarskie wykonali kamieniarze ze Śląska pod kierunkiem Waclava Baehma z Moraw, wykształconego w Akademii Wiedeńskiej. Prace sztukatorskie wewnątrz wykonali Włosi: Giuseppe Amadio, Giuseppe Bargli i Margani. Pałac i dobra ziemskie były własnością Mielżyńskich do 1939 roku. Podczas II wojny światowej znajdowały się w nim jakieś niemieckie instytucje szkolne dla dziewcząt (?), a po przejściu w 1945 frontu - co szczęśliwym trafem nie skończyło się dla pałacu ruiną - obiekt wraz z okolicznymi dobrami przejęło Ministerstwo Rolnictwa. Znajduje się w nim Zakład Doświadczalny Instytutu Zootechniki w Krakowie.