Klasztor bernardynów

Początki klasztoru oo. Bernardynów w Radomiu sięgają drugiej połowy XIV wieku, kiedy to ów zakon został sprowadzony do Polski przez króla Kazimierza Jagiellończyka. Radomski klasztor był piętnastym z kolei w Polsce. Miejsce pod jego budowę zostało wyznaczone w 1468 roku, a w kolejnym zostało zatwierdzone przez biskupa krakowskiego. Początkowo kościół i klasztor, wybudowane w ciągu jednego roku były drewniane. Ponieważ znajdował się on poza murami miasta (w myśl klasztornej reguły – przy drodze publicznej), przyjął on formę twierdzy otoczonej wałami, pozwalającej na obronę w przypadku ataku nieprzyjaciela. Kościół przyjął wezwanie św. Katarzyny Aleksandryjskiej.
Murowany kościół i klasztor został wzniesiony w kilku fazach. Bernardyni sami wybudowali cegielnię w której wypalali gotyckie cegły - „palcówki”. Sami też gasili wapno i wykonywali prace murarskie. W pierwszej kolejności wybudowane zostało prezbiterium wraz z zakrystią, która miała pełnić funkcję skarbca (w chwili obecnej kaplica Matki Boskiej Anielskiej). Następnie wzniesione zostało południowe skrzydło klasztorne. Kolejnym etapem był korpus kościoła, wybudowany pod koniec XV wieku. Najpóźniej wzniesione zostały pozostałe szkrzydła klasztorne, połączone krytym piętrowym krużgankiem, z niewysoką wieżyczką w północno-wschodnim narożniku, charakterystyczną dla średniowiecznych klasztorów bernardynów.
Na początku XVI wieku dobudowano do klasztoru dużą część gospodarczą, zawierającą kuchnię, z zabytkowym piramidalnym piecem (prawdopodobnie jedynym tego rodzaju zachowanym do dziś w Polsce), spiżarnie, wędzarnie oraz karcer dla pokutujących zakonników. Mógł się tu również mieścić browar lub olejarnia, albo topialnia wosku. W XVI wieku, głównie za sprawą częstych najazdów Tatarów, Turków i Wołochów na ziemie polskie, radomski klasztor podobnie jak inne klasztory bernardynów, został obwarowany murem, basztami, wałami i fosą. Pod koniec stulecia kościół został poszerzony przez dobudowanie kaplicy św. Anny. W 1604 roku została wybudowana na miejscu starej nowa wieża.
Następne większe prace zostały wykonane dopiero w XIX wieku, gdy kościół został powiększony o kaplicę św. Agnieszki, przylegająca do kaplicy św. Anny. W międzyczasie (okolice lat trzydziestych XVII wieku) przebudowany został szczyt tej drugiej – obecnie posiada wystrój renesansowy. Na początku XIX wieku, planowano urządzić w klasztorze więzienie i urządzić w nim fabrykę sukienniczą, w której mieliby pracować więźniowie, lub też przenieść do budynku księży pijarów. Plany te nie zostały jednak zrealizowane, jedynie część klasztoru (gospodarczo-mieszkalna) była wykorzystywana jako pomieszczenia rządowe. Dwa lata po kasacji klasztoru, w roku 1866, roku urządzono w jego części gimnazjum żeńskie, gdzie obecnie mieści się Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika. Rok później, zaplecze gospodarcze zostało przebudowane na stajnie, zachowała się jednak zabytkowa kuchnia.
W chwili kasacji w 1864 roku do własności radomskiego klasztoru należały ogród, podwórze wraz z zabudowaniami gospodarczymi, sadzawka rybna, łąka leżąca nad rzeką Mleczną oraz żywy inwentarz. Nie licząc gospodarstwa i ogrodu, głównym źródłem utrzymania zakonników była kwesta (przykładowe wpływy z 1860 roku na fot. obok). Liczne dary, szczególnie hojne ze strony królewskiej, zapewniały bernardynom spokój o dobra materialne.
Do 1864 roku w bibliotece radomskiego klasztoru zgromadzono około 2000 tomów, które w chwili kasacji zostały przeniesione do Sandomierza. Sam klasztor, przez cały okres od wzniesienia do kasaty, stał na bardzo wysokim poziomie kulturalno-umysłowym. W latach poprzedzających powstanie styczniowe klasztor nabrał szczególnego znaczenia. Zbierały się tutaj liczne manifestacje patriotyczne a w refektarzu spiskowcy urządzili miejsce przygotowań do powstania. W kościele odbywały się nabożeństwa patriotyczne, na które zapraszali kupcy i cechy rzemieślnicze, oraz nabożeństwa żałobne za zmarłych patriotów. Władze zarzucały zakonnikom podburzanie ludu a w maju 1861 roku aresztowano dwóch z nich i zesłano wgłąb Rosji, w następnych latach aresztowano kolejnych. W 1863 roku zabudowania klasztorne zajęło wojsko rosyjskie, w części urządzono tymczasowe więzienie dla aresztowanych powstańców.
Po kasacji zakonu do roku 1866 w klasztorze pozostało trzech zakonników by opiekować się kościołem. Bernardyni wrócili do klasztoru dopiero w 1936 roku. W międzyczasie, pomimo iż zakonników nie było już dawno w klasztorze, to właśnie tutaj odbywały sie manifestacje patriotyczne w 1905 roku (fot. obok).
W latach 1911-1912 przeprowadzono restaurację kościoła bernardynów pod kierownictwem Stefana Szyllera. W 1959 roku pożar zniszczył dachy na kościele i klasztorze. W wyniku prac restauracyjnych dawna kaplica św. Anny, obecne Adoracyjna, otrzymała nowy ołtarz. Od tego czasu zespół klasztorny nie podlegał większym pracom remontowym bądź rozbudowom.
W kościele mieści się sarkofag pułkownika Dionizego Czachowskiego, a także wiele zabytkowych epitafiów.
żródło:

http://marcinjedrzejewski.zabytkisakralne.pl/Default.aspx