Synagoga

Wzniesiona w l połowie XVII wieku, jest najstarszą świątynią żydowską na Podkarpaciu, jedną z najstarszych w Polsce. Zbudowana z kamieni rzecznych, piaskowca i cegły, była wkomponowana w system murów miejskich Rymanowa W północno-zachodnim narożniku bożnicy wzniesiono wieżę na rzucie koła, podziemia jej mogły służyć jako więzienie dla Żydów. Synagoga jest orientowana, to znaczy, że ściana ołtarzowa jest zwrócona na wschód, w stronę Jerozolimy. Wewnętrzne ściany świątyni były bogato zdobione malowidłami i napisami w języku hebrajskim. Wewnątrz synagogi zachowała się wsparta na czterech ceglanych filarach bima - miejsce, gdzie czytano Torę. W czasie II wojny światowej hitlerowcy w synagodze urządzili magazyny; najpierw zrabowanego Żydom mienia, a później zboża. Wyposażenie synagogi splądrowano, święte księgi spalono. Świątynia ucierpiała w wyniku działań wojennych w 1944 roku, po wojnie rozebrano dach, co spowodowało szybką dewastację bożnicy. W 1957 roku rozbiórce uległy nawet elementy murowanej zabudowy. Plany odbudowy nie doczekały realizacji. W pobliżu synagogi znajdował się pałac rabinacki i budynek studiów Tory. Pierwsi Żydzi w Rymanowie pojawili się w pod koniec l potowy XVI wieku, mieszkali tu nieprzerwanie do 1942 roku, do momentu zagłady getta. Przed wojną żyło w Rymanowie ok. 2 tyś. Żydów, którzy stanowili ok.40% mieszkańców, zajmowali się handlem, rzemiosłem. Od początku XIX wieku Rymanów był znaczącym ośrodkiem chasydyzmu. Pierwszym rymanowskim cadykiem był Menachem Mendel, jego następcami byli Cwi Hirsz i Józef Friedman. Cadycy mieli wielotysięczne rzesze zwolenników na całym Podkarpaciu. Do tej pory pielgrzymki Żydów przyjeżdżają na ich groby na rymanowskim kirkucie. W Rymanowie urodził się laureat Nagrody Nobla z fizyki - Izaak Izydor Rabi (1898-1988).
W 2005 roku, na mocy ustawy z 1997 roku o restytucji mienia żydowskiego, synagoga została przekazana Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego.
W grudniu 2004 roku Rymanów odwiedzili członkowie nowojorskiego Związku Żydów Rymanowskich i rabin Abraham Reich. Razem z Fundacją Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego, władzami miasta i powiatu krośnieńskiego oraz konserwatorem zabytków podjęli decyzję o odbudowie synagogi.
W marcu 2005 roku, z inicjatywy Congregation Menachem Zion z Nowego Jorku i Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego, rozpoczął się remont budowli. W pierwszym etapie prac usunięto drzewa rosnące na szczycie synagogi, odbudowano górną partię murów, uzupełniając ich ubytki, położono dach i posadzkę oraz wstawiono okna i drzwi. Etap ten został zakończony 28 maja, w rocznicę śmierci Menachema Mendla. Wówczas w synagodze odbyło się pierwsze od ponad 60 lat nabożeństwo, w którym udział wzięło ponad stu chasydów ze Stanów Zjednoczonych.
Kolejne prace remontowe ruszyły w 2006 roku i trwają do dzisiaj. Prowadzone są we wnętrzu budynku. Środki na remont bożnicy zgromadzone zostały głównie dzięki działalności rabina Menachema Abrahama Reicha. Jest to pierwszy w Polsce powojenny projekt odbudowy synagogi w celach sakralnych. Ma ona służyć chasydom pielgrzymującym do grobu cadyka Menachema Mendla, ale także jako centrum edukacji i dialogu między religiami.

W dniu 13 kwietnia 2007 roku dokonano aktu wandalizmu: nieznani sprawcy wybili kamieniami nowe okna synagogi. W maju 2008 roku po raz drugi wybito nowe okna budynku.


(źródła : http://www.blizniaczek.pl/index.php/o-rymanowie/zabytki-rymanowa i http://pl.wikipedia.org/wiki/Synagoga_w_Rymanowie )