Getta żydowskie (trzy lokalizacje)

Podobno getto w Sosnowcu było kiedyś przy dzisiejszej ulicy Ostrogórskiej 21 (dawna restauracja Czarny Diament) dziś sklep rowerowy. W tle budynki podobne do niektórych na dzisiejszej ul. Urbanowicz

Pod koniec 1942 r. Żydzi sosnowieccy zostali przesiedleni do jednej dzielnicy – na Środulę. Getto to sąsiadowało z gettem będzińskim. Być może wcześniej mieściło się w miejscu, o którym piszesz.

mogło by być tak z Kruczkowskiego w kierunku na Rozwojową. Lekko po lewej kominy z papierni Lamprechta????

Na terenie Sosnowca były 3 getta - 1 na starym Sosnowcu (skrzyżowanie Ciasnej z M.T. Kierocińskiej), na Środuli oraz na Modrzejowie. Modrzejów dawał najlepsze warunki życia, bo w końcu to była wieś. W trakcie okupacji Stary Sosnowiec i Modrzejów został przesiedlony na Środulę, która z czasem uległa likwidacji. Miało tam też miejsce powstanie.

Pierwszy budynek z lewej wyburzony, drugi to Rysia 3, trzeci (większy) to Rysia 1. Kolejne to zabudowa wzdłuż Orlej. Po prawej w dali Orla 11 a za nim ponad dachem przebijają się detale dawnej szkoły Realnej. Widok w kierunku wschodnim od ulicy Żytniej (na pierwszym planie) z budynku a na pewno od strony obecnej Księgarni Akademickiej

Przy prawej krawędzi zdjęcia widoczne fragmentarycznie dwa budynki. Oba rzucają cień - słońce operuje przed południem. Pierwszy to Genarała Józefa Bema 8 a za nim Generała Józefa Bema 4. Oba stoją do dziś. GM tę 4 opisuje błędnie z numerem 2

To także można już przypisać. Nikt oprócz autora tego zrobić nie może ? Trochę porządku nie zaszkodzi

do Wojciech1970: Getto mieściło się w jednym budynku?!

do WW: Część zabudowań istniała w miejscu dzisiejszego byłego budynku z rowerami. Nie pamiętam gdzie o tym czytałem ale od oficyny jest podobno ślad po pozostałości z ogrodzenia. Jak znajdę materiały źródłowe dam znać.

do rdx0: Papiernia Lamprechta miała jeden komin i znacznie niższy. Widok z górnika zdradza dwa kominy na tle słabo widocznych chłodni elektrowni Łagisza dwa kominy o różnych wysokościach które należą do elektrociepłowni na Będzińskiej. Jednak różnica w wysokości tych na zdjęciu jest większa. Zastanawia mnie także co kryje się za budynkiem po prawej. Coś na kształt kopuły i wiele "masztów antenowych"lub krzyży jakby może jaka cerkwia tam stała lub coś podobnego. Raczej nie są to czasy na oglądanie telewizji. Pozostaje szukać gdzie jeszcze takie kominy wystawały ponad dachy.

do Banita: To nie musi być Sosnowiec . Inne zdęcie z tej serii okazało się Chorzowem.

do rdx0: Biorę i taką opcję pod uwagę. Jeśli jest możliwość to nawet i wyeleminować Sosnowiec z listy 😉

do Banita: Tak się kiedyś zatanawiałem czy to zdjęcie było zrobione za bramą tego zabudowania po prawej

do rdx0: Jeśli przyjrzysz się na spadzisty dach pokryty śniegiem z czarną trójkątną ścianką to oba zdjęcia dotyczą tego samego miejsca z różnych stron. Na jednym dach jest w głębi zdjęcia z długim spadem a na drugim po prawej stronie lecz ten spad przysłania mur

do rdx0: ale na dachu drugiego zdjęcia jest komin

do rdx0: Nad grzbietem konia jest zasłonięty murem spadzisty dach z czarną ścianką w kształcie trójkąta i ten właśnie element widoczny jest na drugim zdjęciu nad głową dziewczynki na końcu uliczki czy prześwitu między budynkami. Wracając do zdjęcia z koniem po lewej masz boczną elewację domu i ta boczna elewacja widoczna jest w tym prześwicie na drugim zdjęciu z dzieciakami. Sam ten dach przylega jakby do ściany budynku z oknem lecz na zdjęciu z dzieciakami całości tej ściany nie widzisz bo przysłania dom w tym prześwicie. Widać jednak przebarwienia nad tym dachem widocznym w prześwicie

do Banita: Patrząc zatem na zdjęcie z koniem, dzieciaki pobiegły na lewo uliczką w górę która biegnie przy budynku po lewej stronie zdjęcia. Tak jak to widzę

do Banita: No i zawisłem nad tą instalacją widoczną nad dachem po prawej stronie. Na jednym ze zdjęć z ul. Wawel w kierunku ślimaka widoczny jest wysoki komin gdzieś w rejonach Grota-Roweckiego. A stała przecież w miejscu ślimaka cerkiew cudotwórcy z jedną wysoką kopułą centralnie w kształcie odwróconej cebuli i czterema niższymi po rogach. Oczywiście każda zwieńczona "antenką z krzyżem".
Kominów to pewnie było tu i więcej lecz nie wiele z nich było tak wymalowanych w pasiaki.

do Banita: A może to widok gdzieś z Pogonii ?

do Banita: Myślałem o tym ale w takim razie fotka przedwojenna.

do Banita: kiedyś próbowałem ustawić ten dom na Warneńczyka za nim dachy cerkwi , po prawej most na Wawelu. Ale bez sukcesów. Może Ty popatrz.

do rdx0: Cerkiew wieńczyła kopuła centralnie i cztery niższe w kątach. Do tego wysoka wieżyczka skierowana ku Orlej która na zdjęciu mogłaby być widoczna po lewej stronie od "bałwanka". Zatem i zdjęcie musiałoby być wykonane od strony 1 Maja przy założeniu że to jest właśnie nieistniejąca cerkiew bo zburzona przed wojną. Widoczny także nad dachem fragment komina mógłby być kominem papierni Lamprechta ale za kamienicą na zdjęciu. Odpadają zatem kamienice przy Warneńczyka. Wykluczam także zbieg ulic Urbanowicz i 1 Maja - komin papierni byłby poza kadrem. Utrzymując zaś linię cerkiew i komin wypadam w rejonach pałacu Schoena - a Przemsza byłaby po lewej. Myślę że to jednak zbyt dalekie lokalizacje od widoku na zdjęciu. Nie mam natomiast wątpliwości że może tam być jakiś obiekt sakralny.

do Banita: Więc tak. Kominy po lewej to Elektrociepłownia Będzin a "bałwanek" nad dachem tej kamienicy po prawej to Secesyjny gmach dawnego Starostwa Powiatowego w Będzinie. Teraz możecie ustawić się w miejscu fotografa i szperać bo za bardzo Będzina z przeszłości nie znam.

do Banita: ale jeśli kominy elektrociepłowni po lewej a starostwo po prawej to fotka musiała by być zrobiona z Sosnowca. Ale pomiędzy ciepłownią i starostwem coś powinno jeszcze wyjść na zdjęciu.

do rdx0: Od strony Sosnowca niski komin jest po lewej a wysoki po prawej. Aby uzyskać widok jak na zdjęciu to trzeba się udać aż na Środulę i w promieniu do Będzina patrząc w kierunku elektrociepłowni wysoki komin jest po lewej a niski po prawej. Na Sroduli takich zabudowań nie było jak na fotce więc pozostaje Będzin. Obiekt za kamienicą natomiast musi być dziwaczny w sensie inny niż typowa kamienica. Podejrzewałem obiekt sakralny póki nie trafiłem na ten gmach starostwa i co istotne posiada on te "antenki" widoczne za kamienicą w szerszym obwodzie niż sama kamienicą. Nic innego tak idealnie nie podchodzi pod ten widok. Gdzie stał ten gmach - nie wiem, nie mam takiej wiedzy. Również trudno mi się odnieść do reszty budynków czy faktycznie tam stały. Jeśli jest ktoś bardziej zoorientowany w przeszłości Będzina to będzie mógł przeanalizować te zabudowania. W każdym bądź razie Sosnowiec wykluczam gdyż samo ustawienie tych kominów zdradza że jest to widok z kierunku innego niż z Sosnowca.

do Banita: mówisz o elektrociepłowni na Będzińskiej? Jak kominy po lewej a starostwo po prawej to przed kominami domy mogą być tylko w Sosnowcu albo ja coś nie kumam.

do Banita:

do rdx0: To mnie męczy. Podejrzewałem rzut od strony Będzina z uwagi na wielkość kominów a teraz już wiem na 100% że wysoki był z lewej a niski z prawej patrząc od Sosnowca. Ten wysoki stał po lewej, zachodniej stronie zakładu i obecnie go nie ma. Niższy stoi nadal po wschodniej stronie zakładu tuż przy Przemszy. Nie wiem kiedy, ale to mało ważne, wybudowano obecny, jeszcze niższy komin dalej w kierunku Będzina, gdzie obecnie rządzi tam Tauron

do Banita: Na zdjęciu lotniczym z widokiem na Konstantynów łatwo dostrzec gdzie który komin stał, a po padającym cieniu określić który był wyższy.

do Banita: To jednak nie ułatwia zadania w lokalizacji widoku ze zdjęcia. Promień poszukiwań bardzo szeroki a im niżej na południe tym więcej zabudowań po szerokości. Nie jestem pewien czy ze Środuli te kominy nie stały by ze sobą niemal sklejone

do Banita: Ze zdjęcia lotniczego wynika że w okresie wojennym i pewnie także po wojnie wyższy komin elektrociepłowni stał po zachodniej stronie (z lewej) a niższy po stronie wschodniej (z prawej) później wysoki został zburzony (nie wnikałem kiedy) i postawiono jeszcze niższy nieco dalej w kierunku Będzina. Patrząc ze Środuli kominy stałyby bardzo blisko siebie lub w jednej linii zlały. To nie będzie widok Getta na Środuli.

do Banita: Zakład między Zagórską a Sielecką który stał nieco dalej od Elektrociepłowni miał co najmniej 4 wysokie kominy. Byłyby zatem widoczne (lub nie) w tyle za tymi dwoma, ewentualnie w sąsiedztwie. Pozostaje obrać inną parę kominów za cel.

do Banita: Na tle niższego komina wyróżnia się górna część fasady Gimnazjum B. Prusa

jako Róznica jest miedzy -ludzmi - i ludzmi--jo slązok tego do dzis nie rozumia

W Sosnowcu było wiele takich dzielnic. Wiele też pozostało w niezmiennej formie. Z tego co wiem to w dzielnicy Konstantynów/Baraki było kiedyś też getto. Między Plejadą, a Hutą Buczek jakby ktoś nie wiedział.

Środula?

do 4elza: analizyjąc z kolegą Banita komentowane zdjęcie oraz zdjęcie biorąc pod uwagę różne szczegóły otoczenia wydaje nam się że fotka z dziećmi jest wykonana z drugiej strony bramy w getto Środula.

Architektonicznie pasuje na Sosnowiec.

Autor do korekty, raczej, aczkolwiek nie przypuszczam, że odpowie...
Równie dobrze może to być np Będzin.

Może tu?

do 4elza:
Na moje oko nie bardzo pasuje.

Jeśli z prawej to kościółek to mieszkańcy Środuli i przed wojną kościoła nie mieli. W rejonie Kierocińskiej gdzie także istniało getto (choć krótko) kościoła nie kojarzę a na Modrzejowie kościół jest inny.

do Banita: Owszem jest kościół na Kierocińskiej, ale nie wydaje mi się żeby to było w tej okolicy. Na zdjęciu widoczny jest dosyć charakterystyczny mur, może na tym się skupmy...

do 4elza: Oj, klasztor 😜 ale i zabudowa w okół bogatsza. Mur ? Już przy jednym murze się zakręciłem i wyszły dwa mury. Obieram tę wieżyczkę za cel 😉

1940-1943

getto na Środuli 1940-1943

do rdx0: Tak tylko przypominam bo dalej NN

do rdx0: To nie jest takie proste.
Póki co nie mamy obiektu "Getto w Sosnowcu", ponieważ są trudności z ustaleniem precyzyjnej lokalizacji, a w tym mieście getta były na Środuli w okolicach ul. Piotrkowskiej, na Starym Sosnowcu (dość krótko) i w Modrzejowie.
Zdjęcie z linka przedstawia narożnik ulic Mireckiego i Niepodległości i nie wydaje mi się, żeby miało coś wspólnego z widocznym skanem.
Jakie wobec tego przypisanie proponujesz?

do 4elza: Ja proponuję żebyś przewinęła link na sam koniec.

do 4elza: albo tak

do rdx0: A ja proponuję żebyś założył obiekt, z odpowiednim opisem, właściwą lokalizacją, znacznikami i umieścił w nim wszystkie pasujące zdjęcia :-)

do rdx0: No właśnie rdx0, dość obijania. Czas zakasać rękawy i do roboty ;)

do fantom: do rdx0: nie bierz tego do siebie, bo koment uderza we mnie, ale i tak lubię fantoma :-)

do 4elza: No tyle udało mi się znaleźć odnośnie tej fotki. Dokładnego adresu póki co nie znam.

do rdx0: Oki, damy radę tylko trochę czasu potrzeba.

Budynek jest przy Okrzei. Piotrkowska jest tam niżej gdzie widać kawałek zabudowań. To ten domek

Proszę o pomoc przy umieszczeniu znaczników w obiektach: Okrzei 6 i 1, ponieważ nie widzę takich numerów na mapie.

do rdx0: Dzięki.

do 4elza: Dlaczego Okrzei 1 jak to jest 44?

do rdx0: Pomyłka, już jest ok.

To miejsce dalej podtrzymuję Środulę. Choćby ze względu na spadek ulic.

ul. M. Konopnickiej 11. Kto raz przechodził obok nie zapomni tych drzwi.

a można i tak

Wykreśliłam linię ulicy, ale jej przebieg rzuca na kolana...
Trzy kawałki nie łączące się ze sobą, być może jeszcze gdzieś jest kolejny. Znacznik umieściłam, jednak pomoc mile widziana, niech może ktoś spojrzy.

do asiej: Tak jak asiej mówi a parę fotek w dół w tym linku dom

do 4elza: Przebieg ul. Konopnickiej bardzo dobrze. Bohaterem i tak zostanie ten, kto poprawnie wykreśli przebieg ulicy Cynkowej w Będzinie. Jeśli dobrze rozumiem, wpierw potrzebne jest przynajmniej jedno zdjęcie z tej ulicy?

Przy Piotrkowskiej stało raptem kilka budynków. Getto żydowskie to wszystkie przecznice po wschodniej stronie Okrzei.

Nieistniejącą zabudowa przy ulicy Wapiennej u zbiegu z dawną Grottgera. Budynki w dali to obszar ulic Batorego oraz Północnej. Widok w kierunku północno-zachodnim

Dziękuję.

do Banita: dokładnie to nie jest Piotrkowska

do Banita: droda idzie w dół z górki środulskiej do Okrzei. Wapienna, Mickiwewicza coś z tej bajki.

do rdx0: Grottgera 9 to z tego co widzę jeden z niewielu domów który przetrwał wyburzanie. Stał przy Wapiennej gdy jeszcze przebiegała przy nim od północnej strony. Z północnej strony dochodziła droga od ulicy Północnej ( dziś zabudowana mieszkaniami). Bardziej na zachód zbiegała od Północnej do Wapiennej kolejna droga. Dziś to Batorego która ucina się w połowie skrętem do Grottgera. Ale to właśnie między Batorego a tą nieistniejącą ulicą które dochodziły do Wapiennej stały moim zdaniem zabudowania ze zdjęcia. Niski dom z przybudówką na pierwszym planie stał przy Wapiennej po południowej stronie. Mam tylko zgryz z tym budynkiem co na murze nie ma okien.

do Banita: Ten wysoki w dali stał przy Północnej na lewo od Batorego. Po drugiej stronie Północnej jest już tylko jakiś nasyp ziemi.

do Banita: Gdzieś ktoś sporządził mapkę z nazwami ulic Gdy odnajdę to może uda się przypisać każdy widoczny budynek

do Banita: na mapie orsip 1958-61 są wszystkie domy i ulice. Ale roboty na hoho albo jeszcze więcej.

do rdx0: Hmm. No i właśnie nie ma na tej mapie tych domów co na pierwszym planie. Być może wcześniej je zrównali

do rdx0: Przyjrzałem się na mapie orsip rzutem na Ostrowy Górnicze. Mniej zabudowań przy Starzyńskiego niż po wojnie, nie ma tym bardziej ulic Poniatowskiego i Orzeszkowej które także były i są zabudowane do dziś. Nieco zatem wybrakowane. Ale fajna sprawa że można współdzielić z aktualną mapą z wykreślonymi działkami :D8

do Banita: Grottgera 9 też nie ma. A przeca stoi do dziś

do Banita: Tam jest prosty układ ulic w północnej części. Łatwiej rozgryźć niż południe.

do Banita: Północna, Wapienna i Okrzei bez zmian. Ulica Batorego przebiegała równolegle między Północną i Wapienna począwszy od Okrzei. Zatem była to kolejna przecznica do Okrzei po której pozostał niewielki ślad. Teraz na Wschód od Okrzei, istniała: 1 Matejki tworząc pierwsze dwa kwadraty, 2 Grottgera, tworząc drugie dwa kwadraty, 3 Malczewskiego, tworząc trzecie dwa kwadraty, 4 Simieradzkiego, tworząc czwarte dwa kwadraty i tu Batorego się kończy, 5 Kossaka tworząc prostokąt między Wapienna i Północną, 6 Wita Stwosza tworząc kolejny prostokąt między Wapienna i Północną i od tej ulicy znowu jest dzielenie na kwadraty jakąś ulicą.
Zabudowa której dotyczy zdjęcie istniała pomiędzy Grottgera i Malczewskiego przy ulicy Wapiennej. Dwa równoległe do siebie dalej stoją w tym samym kwadracie przy Grottgera ale bliżej Batorego. Wysoka w dali stała w narożu Grottgera i Północnej.
A stojący do dziś dom Grottgera 9 stał uprzednio u zbiegu Malczewskiego i Wapiennej lecz po jej południowej stronie. Stąd na współczesnej mapie taki wywijasj Wapiennej przy tym domu.

do Banita: I podkreślenia wymaga że za wyjątkiem Okrzei, Wapiennej i Północnej wymienione w poprzednim komentarzu ulice obecnie nie istnieją a Grottgera i Batorego to zupełnie inne ulice.

do Banita: I co śmieszniejsze Grottgera 9 jest po prawej stronie fotografującego, czyli jakby stał na przeciw Malczewskiego po południowej stronie Wapiennej

do 4elza: I jeszcze zagadnienie takie czy ul. Wapienna począwszy od Okrzei do co najmniej Wita Stwosza nie miała przypadkiem nazwy Krasińskiego. To by znaczyło że zabudowa istniała przy Krasińskiego u zbiegu z Grottgera. W opisie jednak nie zmieniamy by pozostawić punkt odniesienia. Gdyby ktoś jednak trafił na zabudowę z ale opisem Krasińskiego wtedy można się zastanowić.