Kościuszki 20

Dom jednopiętrowy, murowany kryty dachówką ceramiczną, wybudowany około roku 1826 – 1829 przez Ludwika Pawlikowskiego, kontrolera fabrycznego Tomaszowskich Zakładów Górniczo Hutniczych. Układ budynku w rzucie prostokąta, dwutraktowy, z sienią na osi w części północnej z której prowadzą schody na piętro. Ściany nośne z cegły ceramicznej pełnej na zaprawie wapiennej, stropy drewniane, belkowe z podsufitką, więźba dachowa drewniana, krokwiowo – jętkowa, krycie dachu podwójna dachówka karpiówka. Schody drewniane, zabiegowe, z balustradą murowaną z cegły. Budynek na parterze posiadał sześć izb a na piętrze trzy izby mieszkalne i kuchnię. W ścianie frontowej było 6 okien. Elewacja południowa (od strony Rynku) symetryczna, siedmioosiowa, dwukondygnacyjna, dł. ściany 14,20m. Ściana parteru boniowana. Pośrodku okno pomiędzy szerokimi pilastrami, które sięgają gzymsu wieńczącego. Gzyms ten jest bardzo wydatny z frezem kostkowym. Trudno stwierdzić jak było wcześniej, ale obecnie wnętrze bez cech stylowych.

Około roku 1859 Ludwik Pawlikowski sprzedał nieruchomość za 11 100 rubli na potrzeby miasta. Zamieszkał w nim burmistrz Gedeon Goedel, urzędnik magistracki Jan Kaczanowski i nauczyciel Andrzej Burago. Przez pewien czas dom był wynajmowany dla ewangelickiej szkoły parafialnej. Pod koniec wieku XIX stał się własnością parafii ewangelickiej i po odrestaurowaniu kosztem 3 200 rubli został przeznaczony na użytek szkoły ewangelickiej z mieszkaniem dla kantora i nauczyciela. Nadal stanowi władność parafii ewangelicko – augsburskiej. Budynek wpisany do Wojewódzkiego Rejestru zabytków woj. łódzkiego pod nr 925 z 29.12.1967 r.

W latach 30. XX wieku na parterze w kamienicy pod nr 20 mieściła się apteka Wacława Dionizego Staszewskiego. W latach 50. miało tu siedzibę Państwowe Biuro Notarialne i Apteka Państwowa nr 11. W latach 90. Był tu sklep wielobranżowy Janusza Chlebnego. Obecnie na parterze nadal jest apteka i lokal gastronomiczny.
http://www.tptm.pl/sekcja-strony-glownej/place-i-ulice-historia-zabudowy/