†

Synagoga

Synagoga w Toruniu została zbudowana nieco w głębi parceli noszącej dziś adres ul. Szczytna 12 i ul. Podmurna 65-67 (przedwojenny adres – Szczytna 10). Otwarto ją 3 września 1847 roku. W uroczystości otwarcia brały udział władze miejskie. Budynek synagogi, jak na owe czasy, był dość nowoczesny. Od ulicy synagoga oddzielona była neobarokowymi kamienicami. To właśnie w tych kamienicach mieściły się żydowska szkoła elementarna i religijna.

W 1939 r. synagoga została spalona przez wkraczających Niemców, a rozebrano ją doszczętnie już w październiku tego roku. Okolicznym chłopom przekazano cegłę z jej rozbiórki.
W 1944 r. nieruchomość po synagodze została przejęta przez niemieckie przedsiębiorstwo.

W 1948 r. przywrócono wpis o własności Gminy Żydowskiej w Toruniu, w 1960 r. została przejęta przez Skarb Państwa.

Na miejscu synagogi stoi obecnie czterokondygnacyjny budynek mieszkalny oraz parterowy pawilon handlowy. W 1993 r. na ścianie kamienicy, stojącej w rejonie dawnej bóżnicy zawieszono piaskowcową tablicę z napisem w języku polskim.

Jak wyglądała synagoga można dowiedzieć się z kilku zachowanych archiwalnych rysunków. Był to jednopiętrowy, klasycystyczny, pięcioosiowy gmach o trzech wejściach. Ozdobę elewacji stanowiły m.in. portal z toskańskimi kolumnami, wspierającymi architraw.
Wnętrze składało się z sieni oraz dużej sali, okalanej galerią, która podparta była rzędem 10 kolumn. Część galeryjki przeznaczono na babiniec, oddzielony od pozostałej części ozdobnymi kratami. Wsch. ścianę parteru, pozbawioną galerii, wypełniała Arka Przymierza czyli szafa ołtarzowa z Torą.