Browar Pomorski Józefa Chronowskiego

Browar w miasteczku Podgórz został założony w 1861 roku przez Georga Thomsa (lub Thomasa), Niemca ze Skępego. W pierwszym roku istnienia wyprodukował jedynie 1000 hl piwa. Od 1889 roku kierował nim Karl Ernest Thoms, prawdopodobnie syn Georga. W 1903 roku w browarze Thomsa zatrudnionych było 31 pracowników, w tym 25 robotników. Pod rządami Ernesta Thomsa w latach 1905–1906 powstał nowy budynek browaru, którego fasada zajmowała większą część tak zwanego Rynku Podgórza[a]. W latach 1909–1920 przed zakładem stał pomnik Wojaka Pruskiego upamiętniający żołnierzy niemieckich poległych w latach 1866 i 1870–1871[2].
Po zakończeniu I wojny światowej, w 1922 roku, browar zmienił właściciela. Przez krótki okres zarządzany był przez Jana Abramowicza[1], później zaś przedsiębiorstwo wykupił reemigrant ze Stanów Zjednoczonych Józef Chronowski. Zakład otrzymał nową nazwę – Browar Pomorski, a w jego logotypie znalazł się pomorski gryf oparty łapą o beczkę. Aktywny nowy właściciel zarządził remont obiektu, zainstalował chłodnie, zbudował dużych rozmiarów rozlewnię oraz przeprowadził szereg innych prac. Także dzięki jego zabiegom objętość wyprodukowanego piwa wzrosła czterokrotnie, osiągając w 1930 roku ponad 10 tys. hl. Browar Pomorski posiadał także rozlewnie w większych miastach Wielkopolski i Pomorza[3][4]. Przed wybuchem II wojny światowej Browar Pomorski był drugim, po kolei, największym pracodawcą dla mieszkańców Podgórza[5].
Podgorz Browar Pomorski - Smietanka Pomorska.png
Przedsiębiorstwo produkowało co najmniej trzy rodzaje piwa: sztandarową Śmietankę Pomorską (4,5% wag. alkoholu), dubeltowego Koźlaka (3% wag. alkoholu) oraz Karamel Pomorski (2,5% wag. alkoholu) – dosładzane piwo, reklamowane jako przeznaczone dla chorych, małokrwistych i rekonwalescentów. Do procesu warzenia używano lubelskiego słodu i kujawskiego jęczmienia[6]. Butelki zamykano ceramicznymi kapslami z okrężnym napisem BROWAR POMORSKI • PODGÓRZ-TORUŃ[7]. Oprócz piw, browar produkował także wody i lemoniady[6].
Wraz z wybuchem II wojny światowej dotychczasowy właściciel browaru, Józef Chronowski, wyjechał z rodziną do Stanów Zjednoczonych. Browar pod zarząd przejęła administracja niemiecka, w zakładzie pracowali m.in. jeńcy z obozu w Glinkach. Zimą na przełomie lat 1944 i 1945 piwnice browaru przekształcono w szpital dla rannych żołnierzy oraz prowizoryczny schron przeciwlotniczy[8].
Wycofujący się w styczniu 1945 roku z Torunia Niemcy niszczyli całą infrastrukturę kolejową. W zamiarze wysadzenia wagonowni i parowozowni przy toruńskim Dworcu Głównym sprowadzono dwa wagony przewożące około 40 ton trotylu. Polscy kolejarze wbrew poleceniom nie podstawili wagonów na dworzec, a jako puste przetoczyli na bocznicę w okolicy Browaru Pomorskiego. Tam 24 stycznia w nieustalonych okolicznościach nastąpiła eksplozja. Przypuszcza się, że wagony zostały przypadkowo trafione przez pocisk ostrzeliwujących miasto wojsk radzieckich[9]. Potężny wybuch nie tylko zburzył budynek browaru, ale też zniszczył lub uszkodził wiele okolicznych budynków. Po przejściu frontu w gruzach pozostawało 240 budynków, a uszkodzone zostały także poczta, kino, budynek magistratu i kościół św. św. Piotra i Pawła[10]. Na skutek eksplozji śmierć poniosło 25 mieszkańców Podgórza, a także niezidentyfikowana liczba osób znajdujących się wówczas w tymczasowym szpitalu w piwnicach browaru[11]. Za:

https://pl.wikipedia.org/wiki/Browar_Pomorski_w_Podgórzu