Ulica Stalowa

Ulicę Stalową wytyczono w latach 1865-1867. Była ona jedną z głównych ulic Nowej Pragi. Nazwę nadano jej w 1891 r.[1] Pochodzi ona od Warszawskiej Fabryki Stali powstałej w latach 1878-1879 między ul. Stalową, Szwedzką i torami kolei Petersburskiej.

Początkowo ulica była zabudowana drewnianymi, parterowymi i jednopiętrowymi budynkami, w których mieszkali głównie robotnicy. Z czasem zaczęto budować murowane kamienice osiągające do 4 pięter.

Na początku XX wieku wzdłuż ulicy przeprowadzono prace brukarskie oraz zbudowano chodniki. Z tamtego okresu zachowały się 3-piętrowe kamienice przy ul. Stalowej nr 34, 36, 50, 52, 54 i 56. Po II wojnie światowej z większości fasad budynków skuto dekoracje.

W 1901 r. powstała przy ulicy końcowa stacja kolejki wąskotorowej łączącej Pragę i Targówek z Markami i Radzyminem. Jednym z założycieli kolejki Mareckiej i jej udziałowcem był Julian Różycki. Pierwszy pociąg wyruszył na nową trasę 4 sierpnia 1901 r.[2], a ostatni przejechał nią 31 sierpnia 1974 r. Obecnie w miejscu stacji stoi hala supermarketu (pierwotnie HIT, obecnie Tesco).

Na przełomie XIX i XX wieku wytyczono odcinek pomiędzy ul. Inżynierską i Konopacką, który wówczas nosił nazwę ul. Nowostalowa. W okresie międzywojennym został on przyłączony do ul. Stalowej.

Przy ulicy działał bazar Pachulskiego i Domańskiego. Władysław Pachulski zakupił działki przy ul. Stalowej 17, 19, 21 (obecnie 37, 39, 41), a następnie zbudował tam domy przeznaczone dla robotników. W centralnym punkcie zabudowań znajdował się plac. Właśnie na tym placu do ok. 1970 r. funkcjonował bazar, a w parterach okolicznych kamienic działały sklepy i warsztaty, po których do dziś zachowały się ślady sklepowych szyldów wymalowanych na ścianach.

Przy ulicy zlokalizowane były też cukiernie i kawiarnie (m.in. Cukiernia Pobudkowskiego nr 35 i Cukiernia Aleksandra Puchalskiego nr 28) oraz główna apteka Nowej Pragi (nr 29), która działała od XIX wieku. Jej właścicielem był Jan Nawrocki, a od 1912 r. Stanisław Mierzejewski. Pod nr 35 znajdowała się wytwórnia wędlin rzeźnika Bolesława Dąbrowskiego. Zakład o takim samym profilu prowadzony był też przez Stanisława Turkowskiego - nr 28.

Ok. 1910 r. od ul. Konopackiej, przez Stalową do torów kolejowych, powstały tory tramwajowe. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę zmienili się też mieszkańcy Nowej Pragi - ubyło tu Rosjan zamieszkujących tu z uwagi na bliskość Dworca Terespolskiego i Petersburskiego oraz terenów wojskowych na Nowej Pradze.

We wrześniu 1939 r. zniszczona została stalownia. Podczas II wojny światowej zabudowa ulicy nie uległa zniszczeniom, dewastacja nastąpiła w okresie powojennym, gdy budynki zasiedlili głównie przypadkowi mieszkańcy. W okresie powojennym ulica zyskała też złą sławę porównywalną z ulicą Brzeską.

W bramie kamienicy nr 40/42 zachowały się fragmenty mykwy[3].

Ze znanych osób, które zamieszkiwały przy ul. Stalowej można wymienić m.in.: Stefana "Wiecha" Wiecheckiego (kamienica nr 1 na rogu Inżynierskiej, tu handlował w okresie międzywojennym słodyczami) oraz Stanisława Grochowiaka (kamienica nr 2, w latach 1955-1976).

Wikipedia