†

Cmentarz św. Michała

Nekropolia utworzona około 1810 roku. Czynna do 1870 roku, chociaż po tej dacie odbywały się nieliczne pochówki. Cmentarz był miejscem grzebania ofiar walk toczących się w oblężonym Wrocławiu zimą i wiosną 1945 roku. Funkcjonował jeszcze po 1945 roku. Termin likwidacji pozostaje nieznany.

Założony około 1810 roku przy kościele św. Michała Archanioła cmentarz zajmował początkowo niewielki plac, przyległy do świątyni od strony zachodniej. Z czasem jego powierzchnia powiększyła się głównie w kierunku wschodnim, obejmując teren ograniczony przebiegiem Forsterstrasse (ulica Mieczysława Ledóchowskiego) i Lehmdamm (ulica Bolesława Prusa). Wejście główne znajdowało się od strony Weisenhausstrasse (ulica Edyty Stein). W latach 1816-1870 nekropolia była użytkowana wspólnie z parafią Najświętszej Marii Panny oraz parafią św. Wincentego.

W 1831 roku został tutaj pochowany Joseph Ignaz Schnabel, którego pomnik nagrobny, wykonany przez mistrza kamieniarskiego o nazwisku Klose, był zbudowany z sześciennej płyty marmuru zwieńczonej marmurowym krzyżem z wyrzeźbioną na nim niezamkniętą księgą z napisem: „Jesaia 43,1. Furchte dich nich, denn ich habe dich erlóset; ich habe dich bei deinem Namen gerufen; du bist mein. / Si- rach. 39,13. Seiner wird nimmer vergessen, und sein Name bleibt fur und fur". Na marmurowej płycie widniała inskrypcja: „Joseph Ignaz Schnabel / Capellmeister am hiesigen Dom. / Ein edler, Gott getreuer mann, Meister in der Tóne Kunst; /Sein Herz, die Quelle Seiner Harmonien, war reich an Freunden / und der Mitwelt Liebe; / sie weiht der Nachwelt seines Namens Ruhm. / Geboren in Naumburg am Oueis den 24. Mai. 1767. / Gestorben den 16. Juni 1831”.

Pole cmentarne podzielono nielicznymi ścieżkami tworzącymi nieregularne kwatery. W części zachodniej parceli była usytuowana zabudowa cmentarza: dom przedpogrzebowy oraz dom grabarzy, których siedzibę w 1872 roku przeniesiono do południowej części nekropolii. W latach 1862-1871 wybudowano na terenie przyległym do cmentarza od strony wschodniej nowy, istniejący do dziś kościół. W tym samym okresie powstała również zabudowa na południe od nowego kościoła: dom parafialny i pomieszczenie na sprzęt (1872 rok). Wraz z zabudową terenów przycmentarnych zakończył się sześćdziesięcioletni okres funkcjonowania nekropolii. W 1870 roku została ona zamknięta i tylko bardzo sporadycznie odbywały się później na tym terenie pochówki.

Od 1871 roku wierni parafii św. Michała Archanioła byli grzebani na cmentarzu komunalnym na Osobowicach (Kommunal Friedhof in Oswitz). Pod koniec XIX wieku nastąpiła zmiana funkcji niektórych budynków cmentarnych - pierwszy dom grabarzy został przekształcony na kościelny budynek szkolny. Przełom XIX i XX wieku przyniósł również zmiany na terenie cmentarza i działek do niego przyległych. Na początku XX wieku powstały dwie nowe ulice dzielące teren cmentarny. Wykształciły się one z głównej alei, która już w drugiej połowie XIX wieku biegła poza granicami nekropolii jako dwie drogi pozacmentarne - Forsterstrasse (ulica Mieczysława Ledóchowskiego) w kierunku Lehmdamm (ulica Bolesława Prusa) i Weisenhausstrasse (ulica Edyty Stein) w stronę Michaelisstrasse (ulica Nowowiejska).

W latach 1889-1903 oraz w 1921 roku wykonano ogrodzenie wokół placu kościelnego. W 1891 i w 1914 roku przeprowadzono prace kanalizacyjne na tym terenie. Założono wówczas trzy toalety, w tym jedną na obszarze cmentarza. W okolicy wciąż istniejącej nekropolii, na południe od domu parafialnego, powstała w latach trzydziestych i czterdziestych XX wieku nowa zabudowa mieszkalna.

W 1944 roku projektowano założenie na obszarze cmentarza basenu z wodą na cele przeciwpożarowe. Zimą i wiosną 1945 roku na terenie przykościelnego cmentarza pochowano około 700 żołnierzy niemieckich poległych w czasie walk we Wrocławiu.

Znane osoby pochowane na tym cmentarzu:

• Joseph Ignaz Schnabel (1767-1831), muzyk. Od 1797 roku organista kościoła św. Klary. W latach 1805-1831 kapelmistrz katedry wrocławskiej. Założyciel i dyrektor muzyczny Koenigliche Akademische Institut fur Kirchenmusik przy Uniwersytecie Wrocławskim.