Pasaż Niepolda

Zbudowany w 1904 wg proj. spółki arch. Schlesinger .& Benedickt na miejscu kamienicy przy ul. Ruskiej 51 i dużego założenia przy ul. św. Antoniego 15, gdzie znajdowały się wzniesione w 1841 budynki Fundacji Frankla: frontowy — z salą modlitw, biblioteką i mieszkaniami personelu, oraz oficyna — szpital i sierociniec żyd., które po przebudowie stały się pd. częścią nowego kompleksu.

Największy wrocł. pasaż składał się z 2 budynków frontowych (od ul. Ruskiej i od ul. św. Anto¬niego z wewn. dziedzińcem) oraz z 2 oficyn usytuowanych przy drugim, dużym dziedzińcu. Zastosowano stalową konstrukcję szkieletową z częściowym zachowaniem mur. ścian wcześniejszych budynków. Komunikację pionową zapewniało 9 klatek schodowych oraz 6 wind. Pierwotnie mieścił siedziby kilkudziesięciu firm handl., produkcyjnych, winiarnię oraz koszerną restaurację.

Budynek od ul. Ruskiej, 5-kondygnacyjny, z fasadą licowaną piaskowcem, z dużą powierzchnią prze-szkleń wynikających z nowego systemu konstrukcyjnego. Na parterze witryna w formie szklano-mosiężnego kiosku oraz brama przejazdowa zamykana kratą, obie zwieńczone tukami koszowymi. W obrębie 3 pięter wielkie okna rozdzielone wysmukłymi kolumnami połączonymi pełnymi tukami tworzą motyw wielkich arkad. Fasadę wieńczył seces. szczyt flankowany przez obeliski i rzeźby przedstawiające smoki. Pole szczytu wypełniała płaskorzeźbiona kompozycja, której centr. elementem by¬ty 2 postacie kobiece, pomiędzy którymi umieszczono kaduceusz opleciony 2 wężami.

Skrzydło od ul. św. Antoniego, 4-kondygnacyjne, w formie kamienicy mieszkalno-handl., zwieńczone dachem 2-spadowym o układzie kalenicowym. Na parterze brama przejazdowa na dziedziniec oraz wejścia do sklepów i witryny. Pięcioosiowa część środk. elewacji zaakcentowana rozłożystym szczytem z łagodnymi spływami, o bogatej płaskorzeźbionej dekoracji. Długie tynkowane elewacje 4-kondygnacyjnych oficyn urozmaicone wykuszami, szczytami, boniowaniem oraz galeryjkami i kam. detalami o motywach neogot., neorenes. i secesyjnych. Na ostatniej kondygnacji fragmenty fasad wykonano w konstrukcji szachulcowej. Oficyny wieńczyły dachy pulpitowe. Po wsch. stronie większego dziedzińca nad przejazdem medalion z portretem fundatora, Wilhelma Niepolda. Wszystkie sklepy i lokale usługowe w obrębie p. wyposażone zostały w szyldy, oddzielne wejścia i witryny.

W 1945 przylegająca do p. od wsch. zabudowa ul. Ruskiej została zniszczona. Sam kompleks nie ucierpiał. Większość pomieszczeń p. zajęty hurtownie i biura, a w budynkach frontowych funkcjonował handel (od Ruskiej sklep Intermody). W latach 80. XX w., w budynku od ul. Ruskiej (podobnie jak w pozostałych pd. pierzei tej ulicy) wykonano podcienia, zachowując jednak oryginalną witrynę. W ścianie budynku oficynowego od ul. Ruskiej przebito okna i wejście do banku. W 2002 obiekt przebudowano. Fasadę od ul. św. Antoniego oraz elewacje wokói dziedzińców poddano renowacji. Wyburzono parterową oficynę, dzięki czemu powstało dodatkowe wejście do p. od strony ul. Ruskiej. W zmodernizowanych wnętrzach na parterze i w piwnicach umieszczono kilkanaście lokali gastronomicznych i usługowych, a na wyższych kondygnacjach biura. W 2009 rozpoczęto rewaloryzację budynku frontowego od ul. Ruskiej.

Paweł Kirschke