Fundatorem klasztoru i kościoła bonifratrów był skarbnik miejski Erdmann Joseph Tschirsch (1778-1843), który 8 XI 1833 r. zapisał w testamencie 40 000 talarów z przeznaczeniem na budowę szpitala i klasztoru w Ząbkowicach. Zmarł 23 I 1843 r. w Ząbkowicach i został pochowany na starym cmentarzu, a jego grób istnieje do dzisiaj. W dniu 28 V 1843 r. magistrat Ząbkowic zatwierdził testament, a 2 III 1844 r. uczyniły to władze państwowe. Pod budowę klasztoru i szpitala zakupiono za 1830 talarów parcelę o powierzchni nieco ponad 4 morgi, położoną na przedmieściu wrocławskim naprzeciw cmentarza św. Mikołaja. Pomoc materialną i rzeczową świadczyły władze duchowne z biskupem na czele i okoliczni właściciele ziemscy. Budowa rozpoczęła się w 1847 r. a przed nadejściem zimy był gotów parter. W 1848 r. budynki były gotowe w stanie surowym, a w 1849 r. trwały prace wykończeniowe wewnątrz. Poświęcenie przez proboszcza Nicolausa Fischera i przekazane bonifratrom z Wrocławia odbyło się w dzień św. Franciszka Ksawerego 3 XII 1850 r.
Ówczesny szpital liczył 16 łóżek. W następnych latach proboszczowie z okolic Ząbkowic oraz hrabia Constantin von Schlabrendorf z żoną poczynili zapisy na rzecz zakonników, stąd szpital powiększono, tak, że w 1855 r. posiadał już 45 łóżek. Oprócz budynków do bonifratrów należało także 80 morgów ziemi uprawnej, z której plony szły na utrzymanie klasztoru i szpitala. Do leczenia dużej liczby chorych niezbędne były leki i dlatego zakonnicy zwrócili się do władz państwowych o zezwolenie na otwarcie małej apteki, która została uruchomiona w połowie 1855 r. Wkrótce szpital okazał się bardzo potrzebny, bowiem w dniu 24 IV 1858 r. wybuchł pożar, który strawił większą część miasta. Zakonnicy udzielali pomocy rannym i pozbawionym dachu nad głową m. in. poważnie chorej Amelie Fischer siostrze ząbkowickiego proboszcza, który zmarł kilka dni wcześniej.
Wkrótce okazało się, że szpital był za mały, a ponadto zakonnicy potrzebowali własnej świątyni. Dotychczas bonifratrzy użytkowali położoną po przeciwnej stronie ulicy kaplicę cmentarną pw. św. Mikołaja. W sierpniu 1865 r. rozpoczęto prace ziemne, którymi kierował mistrz Sturm, a w kwietniu 1866 r. budowę nowej części szpitala, którą kierował mistrz budowlany Kassner. Równocześnie została podjęta budowa kościoła. Projektantem świątyni był monachijski architekt Johann Marggraff. Plany zostały zatwierdzone 3 VI i 26 IX 1867 r. Obie budowle były gotowe w stanie surowym w październiku 1868 r. Pod koniec września 1868 r. rozpoczęto wznoszenie wieży kościelnej, którą ukończono 8 października umieszczając gałkę na jej szczycie. Następnie trwały prace wykończeniowe we wnętrzu pod kierunkiem architekta Marggrafa. Wyposażenie świątyni jest dziełem kilku artystów: prace ciesielskie wykonał Herzig z Radkowa, rzeźby Heinisch również z Radkowa, obrazy Julius Schneider z Wrocławia, witraże Anton Ferstl z Monachium, organy J. M. V. Haas z Głubczyc, a polichromię ołtarzy, ich pozłocenie oraz malowidła na ścianach i suficie Karol i Józef Krachwitzowie. 5 VII 1870 r. kościół został poświęcony przez sufragana wrocławskiego biskupa Adriana Włodarskiego i otrzymał wezwanie św. Józefa. W tym okresie założono również cmentarz zakonny z domem pogrzebowym. W trakcie budowy trwały wojny z Austrią i Francją, które doprowadziły do zjednoczenia Niemiec pod egidą Prus. W ząbkowickim szpitalu bonifratrów leczono podczas wojny prusko-austriackiej 291 żołnierzy pruskich i 82 austriackich, a podczas wojny prusko-francuskiej 190 żołnierzy pruskich i 14 francuskich.
Kolejna rozbudowa klasztoru miała miejsce w latach 1900-1902, a fakt ten upamiętnia płyta z napisem: Erbaut im Jubel-Jahr 1900 (Zbudowano w roku jubileuszowym 1900). W latach 1905-1908 przebudowano starą część szpitala dostosowując ją do wymogów współczesności oraz wyremontowano kościół. W 1909 r. zakonnicy wystawili nagrobek Erdmannowi Josephowi Tschirtschowi. Podczas I wojny światowej w szpitalu znajdował się lazaret, w którym leczyło się ponad 4000 żołnierzy. W 1924 r. wzniesiono mur pomiędzy ogrodem klasztornym a miastem. W lecie 1925 r. miał miejsce kolejny remont szpitala, który wówczas posiadał już 101 łóżek. Klasztor zamieszkiwało wówczas 18 zakonników. Zgodnie z życzeniem fundatora w jadalni klasztornej wisiały dwa olejne portrety: Erdmanna Josepha Tschirscha oraz jego ojca Karla, a w rozmównicy trzy: ojca, syna i macochy fundatora. Oprócz portretów, w rozmównicy znajdował się obraz przedstawiający grób założyciela ząbkowickiego klasztoru.
Opis kościoła p.w. św. Józefa i Klasztoru
Kościół jest budowlą neogotycką na planie krzyża łacińskiego i orientowaną. Posiada jednolite wyposażenie w stylu klasycystycznym. W niewielkim prezbiterium znajduje się ołtarz główny z obrazem Świętej Rodziny. Obok obrazu stoją rzeźby św. Piotra po stronie południowej i św. Pawła po północnej. Na łuku ponad obrazem jest umieszczony napis: Ex Decreto Pii IX. Altare privilegiatum, die 26. Jan. 1872. (Na mocy dekretu Piusa IX, ołtarz obdarzony przywilejami, dnia 26 stycznia 1872.) Ponad łukiem w trójkątnym polu widniej główka anioła. Ołtarz jest zwieńczony krzyżem. Poniżej obrazu Świętej Rodziny znajduje się tabernakulum.
Na południowej ścianie prezbiterium jest zawieszony obraz przedstawiający św. Jana Bożego, założyciela Zakonu Szpitalnego - Bonifratrów. Na przeciwległej ścianie wisi obraz św. Jana Grande. Na pilastrze na południe od ołtarza stoi na konsoli rzeźba przedstawiająca Matkę Boską Wniebowziętą a na przeciwległym pilastrze stoi figura św. Józefa z Dzieciątkiem Jezus na rękach.
W oknach prezbiterium znajdują się witraże: po stronie południowej jest przedstawiona św. Jadwiga, a po północnej św. Elżbieta. Pod postacią św. Jadwigi widnieje napis S. Hedwig o. p. n. (Santa Hedwig ora pro nobis, Św. Jadwigo módl się za nami), a pod postacią św. Elżbiety: S. Elisabeth o. p. n. (Santa Elisabeth ora pro nobis, Święta Elżbieto módl się za nami).
Herb bonifratrów - owoc granatu. Granat jest symbolem miasta Granada w Hiszpanii, w którym działał założyciel zakonu św. Jan Boży. Z owocu wyłania się złoty podwójny krzyż papieski z gwiazdą. Krzyż i gwiazda /jest herbem zakonu dominikanów, do którego należał papież/ znalazły się w herbie na pamiątkę papieża Piusa V, który 1 I 1572 zatwierdził regułę bonifratrów.
Na zachodniej ścianie południowego ramienia transeptu znajduje się ołtarz boczny z obrazem z 1774 r. w nastawie, który przedstawia św. Augustyna nadającego bonifratrom swoją regułę. Na pilastrze na północ od ołtarza stoi na konsoli rzeźba przedstawiająca Matkę Boską z sercem gorejącym. Na południowej ścianie transeptu na konsoli stoi rzeźba św. Jana Nepomucena.
W północnym ramieniu transeptu znajduje się drugi ołtarz boczny ustawiony symetrycznie do poprzednio opisanego. Obraz w jego centrum, pochodzący z końca XVIII w., przedstawia św. Jana Bożego umywającego nogi Chrystusowi, który pojawił się przed Nim w postaci chorego. Na filarze na południe od ołtarza na konsoli stoi rzeźba przedstawiająca Chrystusa z sercem gorejącym.
Po południowej stronie świątyni, na skrzyżowaniu nawy i transeptu znajduje się XIX w. ambona, na której w płycinach są umieszczone figury przedstawiające od wschodu w kierunku zachodnim: św. Augustyna, św. Mateusza, św. Marka, św. Łukasza, św. Jana i św. Mikołaja. Naprzeciw ambony po północnej stronie świątyni znajduje się rzeźba Matki Bożej Łaskawej z Dzieciątkiem.
Wschodnią część świątyni zajmuje chór muzyczny. Wejście na niego prowadzi z pierwszego piętra klasztoru. Centrum chóru zajmują organy wykonane przez J. M. V. Haasa z Głubczyc.
Pod chórem na ścianie północnej znajduje się neobarokowy ołtarz św. Jana Bożego. W centrum znajduje się nisza, w której stoi figura świętego.
Przed głównym wejściem do kościoła po stronie południowej jest ustawiony krzyż z wizerunkiem Jezusa, zaś po stronie północnej, na ścianie, umieszczona jest Tablica pamiątkowa ku czci Erdmanna Josepha Tschirscha – fundatora klasztoru i kościoła.
Od strony północnej przylegają do kościoła zabudowania klasztoru. Przy południowym narożniku budynku, przy ul. 1-go Maja, jest ustawiony kamienny krucyfiks.
Za kościołem i budynkami poszpitalnymi rozciąga się dawny ogród klasztorny. Obecnie jest on bardzo zniszczony. Z pierwotnego urządzenia zachowały się jedynie ruiny kapliczki oraz betonowy pomnik przedstawiający św. Józefa z Jezusem i piłą .
Bonifratrzy od wielu lat mieli w Ząbkowicach Śląskich, przy ul. Zacisze, swój własny teren, na którym znajdował się cmentarz zakonny. Cmentarz obecnie już nie istnieje. Ocalała z niego jedynie rzeźba Piety, stojąca obecnie na mogile pallotynów, na cmentarzu przy ul. Bohaterów Getta.
źródło :
więcej  |
