Grand Hotel "Stamary"

Wybudowany w latach 1903-04, jako Hotel-Pension "Stamary" (a nie Stamara), dla dawnej śpiewaczki operowej Marii Budziszewskiej-Stamary wg projektu architekta Eugeniusza Wesołowskiego przy ówczesnej ul. Marszałkowskiej. Otwarty w maju 1905 r., przebudowywany w latach 1912 i 1922.

Architektura "Stamary" jest próbą zastosowania stylu zakopiańskiego w budynku murowanym. Pensjonat, jego właścicielka i panujące tam zwyczaje zostały doskonale sparodiowane w powieści Andrzeja Struga "Zakopanoptikon" (jako pensjonat "Murdelio"). Przed I wojną światową mieściła się tu siedziba zakopiańskiej komórki PPS. W sierpniu 1914 organizowano tu pierwszą ("zakopiańską") kompanię Legionów, liczącą 480 osób (m.in. Jędrzej Galica, Mariusz Zaruski, Władysław Orkan, Wacław Sieroszewski, Jerzy Żuławski). Po I wojnie światowej władze zakopiańskie planowały wykupienie "Stamary" z przeznaczeniem na uzdrowiskowy dom kultury, jednakże nie doszło do ugody z właścicielką. Przy pensjonacie znajdowały się korty, na których od 1922 r. klub sportowy "Krokus" organizował tenisowe mistrzostwa Zakopanego.

W 1931 r. na skutek bankructwa właścicielki, nad "Stamary" ustanowiono zarząd przymusowy, a potem Zarząd Miejski wykupił dom za 1100 dolarów. Po 1935 r. "Stamary" odkupił Bank Gospodarstwa Krajowego, od 1948 r. był w posiadaniu FWP, który, zmieniwszy nazwę na "Przodownik", miał tu do 1957 r. siedzibę Zarządu Okręgu Zakopiańskiego. Następnie zmieniono nazwę na Dom Wypoczynkowy "Podhale". W 2002 r. FWP sprzedał "Stamary" prywatnemu właścicielowi, który planuje przekształcić go w nowoczesny hotel.
http://z-ne.pl/s,doc,21851,1,1300,hotel-pension_stamary.html