Zespół Szkół Ponadpodstawowych Nr 1

Obiekt należący do zespołu Twierdzy Zamość. Wzniesiony w XIX wieku według projektu generała Jana Millet-Malletskiego, jako działobitnia usytuowana w szyi bastionu, umożliwiająca obronę przedpola wzdłuż jego osi. W pierwszej fazie - ziemna, następnie zastąpiona potężnym budynkiem o trzech liniach ognia działowego, umieszczonych jedna nad drugą. Oprócz obronnej pełnił również funkcję koszarową. Genezy formy nadszańca należy upatrywać we francuskich rozwiązaniach Montalemberta.
W drugiej połowie XIX wieku po kasacie twierdzy, obiekt poddany był remontowi /koszary kozackie/. Podczas I wojny światowej pełnił rolę magazynu zbożowego. Od 1917 roku - siedziba Towarzystwa Akcyjnego "Ziemianin". Około 1923 roku budynek został zaadoptowany na szkołę kupiecką. Mieścił się tam również Związek Spółdzielni Spożywców i Związek Strzelecki. W latach 1936-40 znajdowało się tam gimnazjum kupieckie a następnie monopol tytoniowy. Od lat 50-tych XX stulecia pełni rolę placówki oświatowej.
Obiekt bardzo dobrze zachował cechy zabytkowe na zewnątrz /poza zmianą przykrycia w latach 20-tych XX w. nasypu ziemnego na wielospadowy dach/.Stwierdzono uszkodzenie więłby dachowej i pokrycia. W zaadoptowanych pomieszczeniach szkolnych na wszystkich kondygnacjach występuje grzyb.
Budynek murowany, wzniesiony z czerwonej cegły na zaprawie wapiennej. Obramienia otworów i naroża wykończono piaskowcem. Dach kryty blachą, sześciopołaciowy. Więźba krokwiowo-płatwiowa ze stolcami i jętkami. Sklepienia kolebkowe; w części z lunetami. Podłogi z desek, posadzki ceramiczne. Rzut regularny, sześcioboczny o ścianach szczytowych rozchylonych, dostosowanych do narysu bastionu. Ściana wschodnia wklęsła. Fasada flankowana ryzalitami, z pseudoryzalitem na osi. Dyspozycja wnętrza pierwotnie symetryczna. W części centralnej siedmiodzielna, jednotraktowa z sienią przelotową na osi i komunikacją w amfiladzie; w obrębie skrzydeł oddzielonych korytarzami prostopadłymi do fasady jest czterotraktowa, z klatkami schodowymi od frontu. Schody na I piętro prowadzą z sieni przelotowej, usytuowane symetrycznie na osi poprzecznej. Bryła zwarta, dwukondygnacyjna, przykryta dachem wielospadowym, z niedostępnym podpiwniczeniem. Elewacje ceglane, dwukondygnacyjne ozdobione na narożach okładziną kamienną i boniowaniem. Elewacje wschodnia i zachodnia dziewięcioosiowe, symetryczne, rozdzielone gzymsami kordonowymi, Zach. od strony miasta dziewięcioprzęsłowa, z półkolistymi arkadowymi niszami. Ryzality flankujące posiadają oskarpowanie ciągłe. Całość jest zwieńczona profilowanym, kierowanym gzymsem. Pseudoryzalit osiowy obejmuje dekoracyjny portal z kamiennym nadprożem i prostokątne okno I piętra w kamiennej okazałej oprawie. Wschodnia elewacja zewnętrzna pierwotnie była rozczłonkowana strzelnicami przekrytymi półkoliście w kamiennym obramieniu i boniowanych węgarach. Na osi znajduje się portal. Elewacja zwieńczona jest gzymsem pasowym. Przy zwieńczeniu znajduje się rząd kamiennych rzygaczy. Elewacje boczne cztero- i sześcioosiowe przeprute strzelnicami o kondygnacjach rozdzielonych gzymsami kamiennymi. Wnętrze pomimo przekształceń zachowuje czytelność dawnego układu. Brak elementów pierwotnego wyposażenia.n Za http://panel.lfoz.lublin.pl/index/show/id/649/nazwa/nadszaniec-kawaler-ii-zamosc