Goniądz to stary gród podlaski położony na wysokim brzegu rzeki Biebrzy, który w wiekach średnich bronił granic Mazowsza od najazdów Jadźwingów i Litwinów. W wieku XV przeszedł we władanie Litwy. W XVI Goniądz był główną siedzibą Radziwiłłów z linii goniądzkiej - litewskiego rodu możnowładców.
Następnie, wraz z Podlasiem wskutek Unii Lubelskiej ponownie wrócił do granic Królestwa. W 1547 roku właściciele Goniądza: Petronela z Radziwiłłów i jej mąż Stanisław Dawojno nadali miastu prawa chełmińskie. Był to okres największej świetności Goniądza. Wówczas liczba domów sięgała prawdopodobnie 600 obiektów.
Lustracja starostwa knyszyńskiego i goniądzkiego z 1602 r. wykazała tylko 286 domów, 6 młynów i w kolejnych latach liczba ta nadal spadała.
W latach 1795 -1807 znalazło się w zaborze pruskim, następnie w rosyjskim. Ostateczną szansą na jego rozwój było wybudowanie fortyfikacji carskich w pobliskim Osowcu. Należy przyznać, że nastąpiła poprawa, co uwidacznia się we wzroście liczby ludności i liczbie zabudowań. Jednak poprowadzenie linii kolejowej omijającej miasto sprawiło, że Goniądz pozostał na uboczu, stając się miasteczkiem o charakterze rolniczym.
Pierwsza wojna światowa przyniosła wielkie straty. Zniszczenia sięgały 80%. Działania wojenne spowodowały także uszczerbek w liczbie ludności. Według spisu powszechnego z 1921 r. miasto liczyło 430 budynków mieszkalnych, które zamieszkiwało 2642 osoby.
Zaraz po wojnie przystąpiono do odbudowy zabudowań. Do dziś zachowało się kilka domów przy Nowym Rynku z charakterystyczną tylko dla Goniądza ornamentyką wykonaną z cegły. Z tego okresu pochodzi również Pomnik Niepodległości stojący w parku na Nowym Rynku, w miejscu gdzie dawniej stał prawdopodobnie kościół parafialny spalony 1779 podczas wielkiego pożaru miasta. Z okresu dwudziestolecia międzywojennego pochodzi także nowy neobarokowy kościół p.w. Św. Agnieszki oraz plebania.
Liczną grupę społeczności goniądzkiej stanowili Żydzi. Zamieszkiwali głównie wokół Nowego i Starego Rynku. Zachowane przedwojenne fotografie dowodzą, że były to domy murowane parterowe lub jednopiętrowe. Zajmowali się przeważnie handlem i rzemiosłem.
W czasie II wojny światowej umieszczeni zostali w getcie znajdującym się w północnej części miasta, a następnie przeniesieni do obozu przejściowego w Boguszach koło Grajewa, skąd transportem kolejowym do obozu zagłady w Treblince.
Całe dziedzictwo kulturowe, jakie po sobie zostawili, zostało zdewastowane. Taki los spotkał cmentarz żydowski, którego szczątki znajdują się przy drodze do Downar. Porasta go las sosnowy, ale widoczne są nieliczne macewy kamienne i „kapturkowe” .Niestety nie zachowała się murowana Synagoga, która spłonęła podczas I okupacji niemieckiej.
więcej  |
proszę czekać...
|
