Pierwsza wzmianka o wsi pojawiła się w źródłach pisanych na pocz. XIV w. Wieś była wówczas własnością Zakonu Krzyżackiego i należała do komturstwa toruńskiego. Sama historia osadnictwa na terenie Gronowa sięga wczesnego średniowiecza, kiedy tereny te stanowiły pogranicze przenikania się wpływów prusko-słowiańskich. Ślady z tego okresu zachowały się w postaci grodziska usytuowanego w pobliżu obecnej wsi, które możemy nazwać Starogronowem (ok. 1 km na północ w linii prostej). Wcześniejsze nazwy to: 1412 r. Grunaw, Gronau, Griinow, Grynow, Grunnav, 1570 r. Gronowo, 1789 r. Grunowo, nazwa niem. Wolffserbe - 1909 r.). Po wojnie trzynastoletniej (1472) dobra gronowskie są nadawane jako zadośćuczynienie za pomoc finansową w okresie wojny obywatelom Torunia. W 1520 r. król Zygmunt I Stary darowuje wieś miastu jednakże ze względów fiskalnych decyzja ta nie jest trwała. Od XVI w. Gronowo, jako królewszczyzna, dzierżawione jest przez różnych właścicieli. I tak, kolejno: 1670 r. - Bonawentura, Przystarowski, 1689 r. - Gniński, Gnina, 1728 r .- Jan Czapski, 1740 r. - Jan Kitkowski, wicewojewoda chełmiński, 1749 r. - Łukasz Zalewski z Brześcia, Teresa z Kosowskich Czapska, 1766 r. - Konstanty Bniński, 1771 r. - Onufry Ostrowski. W 1773 r. Gronowo z Gronówkiem miało 22 włóki szlacheckie, 4 włóki i 27 morgów czynszowych , 4 włóki proboszczowskie, razem 30 włók i 27 morgów, w tym 4 włóki młodego lasu.
Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 r. Gronowo znalazło się w zaborze pruskim, pozostając do 1796 r. dobrem rycerskim. Wówczas król pruski Fryderyk III darował dobra Gronowo i Gronówko swemu adiutantowi przybocznemu Krzysztofowi Chlebowskiemu, który sprzedał je nowemu właścicielowi. 28 maja 1798 r. kandydaturę na dobra kupuje Samuel Fryderyk Wolff, który w 1831 r. obejmuje dobra na mocy umowy majątkowej. W 1861 r dobra dziedziczy jego syn - Artur von Wolff.
W latach 1920 -1939 właścicielem dóbr Gronowo i Gronówko jest Książę Władysław Włodzimierz Puzyna. W latach 1936-1937 w dobrach gronowskich przeprowadzono częściową parcelację majątku. Siedzibą rodową Wolffów i Puzynów był wybudowany na pocz. XX w. pałac otoczony parkiem. Mimo dewastacji dokonanej po wojnie nadal widoczne są ślady wspaniałej przeszłości pałacu i parku. Obecnie pałac uległ licznym przeróbkom. Częścią majątku były również zabudowania gospodarcze, usytuowane w ciągu, gdzie obecnie znajduje się nieczynna chlewnia, magazyn zbożowy, garaże oraz gorzelnia, której resztki w postaci komina i części podziemnych zachowały się do dziś. W pobliżu sadu zachował się pochodzący z okresu budowy pałacu tzw. domek ogrodnika. W czasie okupacji hitlerowskiej w pałacu mieściła się szkoła rolnicza, a od 1944 r. - szpital polowy. W 1945 r. pałac stał się siedzibą polskiej szkoły rolniczej.
(tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011
więcej  |
