Historyczne centrum Chełmna uznane zostało za pomnik historii w 2005 roku. Położone na wysokiej skarpie wiślanej, stanowi zwartą, czytelnie wydzieloną z otoczenia strukturę przestrzenną, ukształtowaną w XIII wieku. Założone przez zakon krzyżacki jako stolica historycznego regionu – ziemi chełmińskiej, jest obok Torunia jednym z najstarszych miast w północnej Polsce. Prawa miejskie nadane w 1233 roku, kiedy Chełmno było przez krótki czas siedzibą I komturii, stały się wzorem dla ponad dwustu miast lokowanych na Pomorzu Wschodnim, Warmii i Mazowszu przez całe średniowiecze aż po czasy nowożytne, przechodząc do historii pod nazwą prawa chełmińskiego.
Stosunkowo niewielki obszar Starego Miasta obfituje w cenne zabytkowe obiekty, do których należą przede wszystkim gotyckie świątynie oraz ozdobiony wydatną attyką budynek ratusza, będący jednym z najwybitniejszych przykładów renesansowej architektury w Polsce. Na jego zachodniej ścianie eksponowany jest tzw. pręt chełmiński – wzorzec miary obowiązujący w państwie krzyżackim. Nienaruszoną w swym układzie regularną siatkę ulic wokół ogromnego rynku otaczają zachowane do dziś w niemal całym obwodzie mury obronne.
Historia
W okolicy dzisiejszego Chełmna istniała osada już w okresie wczesnego średniowiecza. W 1228 roku zakon krzyżacki wybrał ją na stolicę ziemi chełmińskiej, jak również siedzibę I komturii krzyżackiej. Dobre położenie miasta pod względem obronnym miało znaczenie w podboju plemion pruskich. Prawa miejskie nadane zostały wspólnym aktem dla Chełmna i Torunia w grudniu 1233 roku. Dokument ten poza zwykłym przywilejem lokacyjnym nadawał swobody i uprawnienia, które stały się prawem stosowanym jako wzorzec dla nowo zakładanych miast także poza terenem państwa krzyżackiego. Odnowiony w 1251 roku przywilej chełmiński nazywał Chełmno „miastem głównym i godniejszym od pozostałych”. Od końca XIII wieku postępował jego dynamiczny rozwój, którego podstawą był handel tranzytowy oparty głównie na kontaktach z Polską, Rusią, Węgrami i Flandrią. Do końca XIV wieku miasto należało do Hanzy, jednak nie zyskało w niej tak dużego znaczenia jak Toruń. Powstawały główne obiekty gotyckiej zabudowy i obwód murów obronnych. W tym okresie zakon podjął też inicjatywę założenia uniwersytetu, uzyskując w 1386 roku od papieża Urbana VI akt erekcyjny.
Po klęsce zakonu pod Grunwaldem Chełmno wraz z innymi miastami Prus poddało się królowi polskiemu. W 1505 roku Aleksander Jagiellończyk darował je na własność biskupom chełmińskim. Od 1692 roku działała tutaj Akademia Chełmińska – szkoła średnia współpracująca z Akademią Krakowską. Kres rozwojowi gospodarczemu miasta położyły wojny polsko-szwedzkie i epidemie. W 1772 roku w wyniku rozbiorów Chełmno stało się częścią państwa pruskiego, by powrócić w granice Rzeczypospolitej po I wojnie światowej.
Opis
Na zespół staromiejski Chełmna składa się pięć zachowanych gotyckich kościołów, rynek z ratuszem, kwadratowe bloki zabudowy, w postaci kamienic (przebudowanych gotyckich oraz późniejszych), tworzące jednolite sekwencje przestrzenne, z ciągami ulic przecinającymi się pod kątem prostym, jak również średniowieczne mury miejskie.
więcej  |
proszę czekać...
|
