Serock to wieś istniejąca początkowo jako własność szlachecko-królewska - od XIV w. na prawie magdeburskim nadanym przez Władysława Łokietka; założona w miejscu zbiegu dwóch gościńców – traktu z Lublina przez Łuków na Litwę i drogi z Kamionki do Kocka i w korzystnej bliskości rzeki.
Podstawą układu przestrzennego osady była droga odchodząca w kierunku północno-wschodnim - od skrzyżowania powyższych traktów. Po obu jej stronach wytyczono pasy gruntów. Prawdopodobnie już w XV w. po stronie południowej wsi założono folwark, istniejący do końca XIX w. W połowie XV w. Serock, ciągle „zastawiany” za królewskie długi okolicznej szlachcie, stał się faktycznie własnością prywatną wierzycieli. Pierwszymi, wymienianymi w źródłach dziedzicami, byli bracia Dzierzko i Ostasz z Bejsc. W 1531 r. Serock został sprzedany Piotrowi Firlejowi herbu Lewart z Dąbrowicy, który w poł. XVI w. doprowadził do lokacji Serocka jako miasta. Wytyczono wówczas drogę równoległą do istniejącej, z ulicami poprzecznymi – w ten sposób powstała osada o układzie wielodrożnym. Powstały też bloki zabudowy w centrum osady. Do 1569 r. Serockiem władali Firlejowie, potem książę Władysław Dominik Zasławski, od 1678 r. książę Jerzy Korybut Wiśniowiecki, od 1688 roku książę Józef Karol Lubomirski. Na pocz. XVIII w. ziemie te przeszły w ręce Sanguszków, a Serock stracił prawa miejskie i ponownie określany był jako wieś. Ostatnią właścicielką z rodu Sanguszków była Klementyna primo voto hrabina Ostrowska, secundo voto hrabina Małachowska. W 1787 r. Serock liczył 220 mieszkańców w tym 216 katolików i 7 Żydów, w 1827 r. liczył już 253 mieszkańców. Koniec XVIII w. i wiek XIX przyniosły ożywienie gospodarcze i znaczny wzrost ludności na tym terenie, m.in. poprzez powstanie przemysłu. W Serocku powstała ok. 1850 r. Fabryka Wyrobów Stalowych. Ówczesny właściciel – hrabia Łubieński wydzierżawił w 1841 r. część majątku na 15 lat Maurycemu Antoniemu Frankalowi i Karolowi Frischke, którzy utworzyli spółkę w celu założenia fabryki. Na południe od wsi powstały budynki produkcyjne i infrastruktura towarzysząca – min. domy dla robotników, budynki gospodarcze i magazynowe. Na potrzeby fabryki przekopano kanał od rzeki Wieprz na wysokości wsi. Jednakże Łubieński sprzedał majątek w 1844 r. na rzecz Banku Polskiego; już w 1859 r. odkupił go hrabia Stanisław Mycielski. Założona stalownia, mimo śmiałych planów, została zlikwidowana po ok. 20 latach funkcjonowania i zlicytowana wraz z całym majątkiem. Hr. Mycielski sukcesywnie wyprzedawał dobra, odłączając folwarki i sprzedając grunty kolonistom niemieckim. Od 1864 r. wieś została wydzielona z głównych dóbr lubartowskich i należała odtąd do dóbr Lasy Lubartowskie, a sam folwark Serock z dwoma jeziorami i wraz z częścią zwaną „Fabryka Żelaza” w 1880 r. stał się samodzielnym majątkiem z 70 zagrodami mieszkalnymi. Wydzielono jednocześnie kolonie: Serock - Zakanale i Serock – Kolonię. Kolejnymi właścicielami byli od 1880 r. Szmul Szpigielski, od 1897 r. Aleksandra Naryszkina, Juliusz i Aleksander Ostrowscy, Erazm Żabiński w latach 1907-1927, a potem jego spadkobiercy – Zofia z Żabińskich Dembińska, Władysław Żabiński i Maria Jakubowska. W 1944 r. majątek przeszedł na własność skarbu państwa.
Wiadomości zaczerpnięto ze studium historyczno-urbanistycznego Serocka opracowanego przez Włodzimierza Borucha w 1987 r. z fotografiami Alicji Krzak z tego samego roku.
więcej  |
proszę czekać...
|
