Gościeradów był wsią istniejącą od XII w. Początkowo jako nadanie dla klasztoru miechowskiego. W XV w. wymieniany jest jako siedziba rodu Gościeradowskich, który wymiera w 1499 r. W XVIII w. dobra znalazły się w rękach możnej rodziny Wybranowskich, potem poprzez małżeństwo Prażmowskich. Eligiusz Prażmowski, który był pierwszym skrzypkiem dworu Stanisława Augusta, rozpoczął budowę dzisiejszego pałacu, po 1781 r., w miejscu poprzedniej, prawdopodobnie drewnianej siedziby. Ok. 1790 roku rodzina Prażmowskich już zamieszkiwała pałac. Na pocz. XIX w dobrach gościeradowskich łącznie znajdowały się zakłady przemysłowe w liczbie 12, w tym: 4 młyny wodne, gorzelnia, wiatrak, tartak, cegielnia, wapiarnia, 3 maziarnie. Gmina Gościeradów, do której zaliczały się wtedy : Aleksandrówka Kolonia, Gościeradów, Księżomierz, Liśnik Duży, Marynopole, Salamin, Szczecin, Wólka Gościeradowska i Wólka Szczecka liczyła: 360 domów mieszkalnych z 2002 mężczyznami i 2299 kobietami wyznania katolickiego i 6 mężczyznami oraz 8 kobietami wyznania mojżeszowego, a także 94 mężczyznami i 82 kobietami nie mieszkających na stałe w tej miejscowości. Na terenie tym zajmowano się bednarstwem, kowalstwem, szewstwem, ciesielstwem, tkactwem, a także usługami związanymi z wyrobem drewnianych wozów.W 1816 r. po śmierci Eligiusza Prażmowskiego dobra przeszły w ręce jego córki Marii, żony Franciszka Suchodolskiego. Z kolei jej syn, Eligiusz Suchodolski (zmarły bezpotomnie) zapisał zespół w Gościeradowie Warszawskiemu Towarzystwu Dobroczynności. Towarzystwo objęło pałac w posiadanie w 1904 r. – wtedy wyremontowano i przystosowano budynek na szpital. Prace zakończono w 1911 r. Towarzystwo było właścicielem pałacu do wybuchu wojny. W czasie II wojny światowej Niemcy zajęli pałac wraz z zespołem. Po II wojnie światowej w budynku mieściło się „Państwowe Prewentorium Przeciwgruźlicze”, działające do 1979 r., potem pałac przekazano na dom pomocy społecznej.W skład zespołu wchodził drewniany dworek, w części północno-wschodniej założenia będący mieszkaniem oficjalisty i służby - datowany na II poł. XVIII w.(translokowany do Kazimierza Dolnego). Na północ od pałacu znajdują się zabudowania folwarku, ze spichlerzem z lat 80. XVIII w. W czasie II wojny światowej w spichlerzu urządzono więzienie. Wiadomości zaczerpnięto z dokumentacji historyczno-architektonicznej zespołu pałacowego w Gościeradowie autorstwa Zofii Baranowskiej z 1966 r., Ewidencji parku w Gościeradowie autorstwa J. Heydy z 1984 i Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego, natomiast zdjęcia dołączone do posta pochodzą z kart fototecznych oraz fiszek adresowych przechowywanych w archiwum WUOZ w Lublinie.
więcej  |
