Pierwsza wzmianka na temat wsi Moroczyn pochodzi z 1472 r. W 1578 r. odnotowany jest Feliks Tarnowski, w XVIII w. była to własność Siekierzyńskich. Prawdopodobnie przez cały XVIII w. w Moroczynie funkcjonował jedynie folwark i nie było tu siedziby dziedziców. W 1. poł. XIX następowały częste zmiany właścicieli, a sytuacja ustabilizowała się dopiero w 1846 r., gdy dobra objęła Maria z Czarnockich Chrzanowska, zamężna najpierw za Wincentym Chrzanowskim h. Poraj, a następnie za Franciszkiem Starzeńskim h. Lis. Zapewne wówczas, prawdopodobnie od podstaw, wzniesiono późnoklasycystyczny dwór, usytuowany na terenie wcześniejszego folwarku. Na przełomie XIX i XX w. obiekt ten został poddany przebudowie. Inicjatorem modernizacji siedziby był syn Marii i Wincentego – Edward Chrzanowski wraz z żoną Marią z Kicińskich. Projekt wykonał, zaprzyjaźnionego z rodziną, architekt-amator i sąsiad – Stanisław Czachórski, brat znanego malarza Władysława Czachórskiego, zamieszkały w pobliskich Białowodach. Do pierwotnego korpusu dworu dodano dobudówki przy ścianach bocznych (w pn. umieszczono kuchnię, a w pd. kancelarię i łazienki); od frontu dobudowano portyk, a od ogrodu taras; na poddaszu urządzono pokoje gościnne. Zasadniczy układ przestrzenny pozostał bez większych zmian, natomiast całkowitemu przekształceniu uległa szata zewnętrzna. W efekcie powstał dwór niemający analogii na terenie Lubelszczyzny, w architekturze którego cechy o genezie barokowej i klasycystycznej łączą się z formami zaczerpniętymi z, typowej dla regionu, carskiej architektury „urzędowej”.
W 1922 r. Moroczyn odziedziczył syn Edwarda Wincenty (zm. 1944), żonaty najpierw z Marią z Koziełł-Poklewskich, następnie z Izabellą z Czeczów – matką wybitnego historyka sztuki prof. Tadeusza Chrzanowskiego (zm. 2006), którego publikacje są podstawowym źródłem informacji na temat zespołu dworskiego w Moroczynie.
Wincenty Chrzanowski wraz z rodziną opuścił majątek podczas II wojny światowej. Dwór w Moroczynie przetrwał wojnę bez większego uszczerbku. Po upaństwowieniu majątku, przez kilkadziesiąt lat dwór oraz część budynków folwarcznych użytkował Państwowy Ośrodek Maszynowy, a następnie Wojewódzka Baza Maszyn Drogowych. W 1967 r. pożar zniszczył częściowo dach i wnętrze dworu. Po prowizorycznych remontach był on użytkowany do pocz. l. 80. XX w., kiedy po kolejnym pożarze został opuszczony i ulegał postępującej ruinie. Od 1990 r. jest własnością prywatną, nigdy nie był remontowany. Za
więcej  |
