Miasto Lubycza Królewska zostało założone prawdopodobnie ok. pierwszej połowy XVIII wieku. Początkowo nazywało się „Lubycza miasteczko”, gdyż powstało w bezpośrednim sąsiedztwie wsi Lubycza, której dla odróżnienia dołożono człon „wieś”. Następnie w XIX – XX wieku wieś określano mianem „Lubycza Kniazie”, a do czasów obecnych - „Kniazie”, zaś miasto od końca XIX wieku nosi nazwę Lubycza Królewska. Dzieje miejscowości znane są od 1422 roku, kiedy to książę mazowiecki Siemowit IV sprzedał kniaziostwo braciom Jakubowi i Miczkowi Wołochom.
Nie jest znana dokładna data lokacji miasta. Z zapisków lustracji miast i miasteczek województwa bełskiego z połowy XVIII wieku wynika, że miasto już wówczas istniało. W tym czasie powszechne było zakładanie miast w pobliżu lub też na gruntach wsi, zwłaszcza jeśli znajdowały się na trasie ważnych szlaków komunikacyjno-handlowych, jak w tym przypadku łączącym Warszawę ze Lwowem. Dokumenty lustracyjne dostarczają niewiele informacji na temat układu przestrzennego pierwotnego miasta. Z zapisu z 1765 roku wynika, że znajdowało się tu osiem domów „zaiezdnych” i kilka „Domków małych Żydowskich”. Do I rozbioru miasto było królewszczyzną we władaniu starosty Rzeczyckiego, następnie przeszło w skład dóbr skarbu austriackiego.
Polityka Austrii zakładała inwestowanie w znaczące ośrodki miejskie, zaś mniejsze miały być traktowane jak wsie i pozostawiane własnemu losowi. Lubycza była niewielkim miasteczkiem, stosunkowo krótko istniejącym, dlatego też w 1787 roku została sprzedana Edwardowi Romanowskiemu za warzelnię soli w Kosowie. Kolejnym znanym właścicielem w I poł. XIX wieku został Ludwik Zieliński. Przyczynił się on do rozwoju miasta, poprzez założenie fabryki fajansu w 1840 lub 1855 roku. Wyroby charakteryzowały się szkliwieniem z białej polewy z szafirowym ornamentem.
Po wydzierżawieniu wytwórni Żydom, powstawały tam również przedmioty o przeznaczeniu kultowym, jak m.in. lampy chanukowe, czy misy sederowe. W 1911 roku fabryka uległa zniszczeniu w wyniku pożaru i nie została już odbudowana.
W latach 80. XIX wieku przeprowadzono przez Lubyczę linię kolejową łączącą Bełżec z Rawą Ruską, co przyczyniło się do wyraźnego rozwoju gospodarczego. Powstały wówczas nowe wytwórnie, takie jak tartak, fabryka zapałek, zaś w pobliżu miasta otworzono wytwórnię konserw jarzynowych oraz gorzelnię.
W 1895 roku wybudowano pałac w Lubyczy, prawdopodobnie przez Horowitzów, właścicieli majątku w pobliskiej miejscowości Dęby. Budynek o stylistyce secesyjnej, znajdował się w centralnej części miasta, jednak nie zachował się do chwili obecnej. W 1904 roku został wzniesiony kościół parafialny na miejscu dawnej drewnianej kaplicy. Jest to niewielki budynek murowany z kamienia i cegły, jednonawowy, o formach neogotyckich. Lubyczę Królewską dotknęły także działania wojenne podczas I wojny światowej, jednak skala zniszczeń nie jest dokładnie oszacowana. Informacji dostarczają dane statystyczne z czasów po odzyskaniu niepodległości. W 1921 roku istniały 92 domy mieszkalne. Zabudowę stanowiły głównie budynki drewniane, z nielicznymi murowanymi o charakterze rezydencjonalnym, przemysłowym, czy sakralnym. W okresie międzywojennym ludność żydowska stanowiła niemal 90 % mieszkańców Lubyczy. Stąd też w czasie II wojny światowej losy ludności miasta były tragiczne. W wyniku działań wojennych oraz walk z UPA w 1946 roku, zabudowa Lubyczy została zrujnowana. Ocalały pojedyncze budynki jak pałac, kościół, plebania, czy murowany dom doktora Weissa, oczywiście też uszkodzone w różnym stopniu. W latach powojennych stopniowo powstawała nowa zabudowa, w tym również budynki użyteczności publicznej. Sprawę dyskusyjną stanowiła kwestia użyteczności pałacu. Brakowało funduszy na jego odbudowę. Obiekt, ulegający szybkiej degradacji, nie figurował w rejestrze zabytków, dlatego w 1964 roku pałac został rozebrany, a na jego miejsce powstał budynek Zespołu Szkół Mechanizacji Rolnictwa. " (...) 1 stycznia 2016 r. Lubycza Królewska odzyskała status miasta, a pierwszym burmistrzem został Tomasz Leszczyński. W 2022 r. władze miasta wraz z Burmistrzem Markiem Łuszczyńskim i Przewodniczącym Rady Miejskiej Mariuszem Lewką zorganizowały obchody 600-lecia Lubyczy Królewskiej z okazji pierwszej wzmianki o Lubyczy Królewskiej, którą był przywilej księcia mazowieckiego i bełskiego Siemowita IV wystawiony w Bełzie 15 czerwca 1422 r. dla dwóch braci Wołochów – Jakuba i Miczki. Przeprowadzono rewitalizację centrum miasta, która w połączeniu z odnową lubyckiego zalewu stworzy dla mieszkańców gminy Lubycza Królewska znakomite miejsce do odpoczynku i rekreacji. Wydany został również pierwszy tom „Rocznika Lubyckiego” (2022, 2023), który od 2023 r. kontynuowany jest jako czasopismo „Nowy Rocznik Lubycki”.
Więcej informacji na stronie Urzędu Miasta w Lubyczy Królewskiej, stamtąd tez ostatni cytat.
Opracowanie: „Studium historyczno-urbanistyczne dawnego miasta Lubyczy Królewskiej”, opracowanie: Ewa Bortkiewicz
więcej  |
proszę czekać...
|
