Wieś na północ od Białej Podlaskiej znana z maryjnego sanktuarium i jednego z najpiękniejszych na Podlasiu kościołów barokowych. Od czasów średniowiecza do XVII wieku osadę nazywano Kamionka, Białka lub Okopy Krzyżackie – na pamiątkę oporu przed oddziałami rycerzy zapuszczających się w te strony w łupieżczych wyprawach do Brześcia nad Bugiem. W XVIII wieku, za sprawą paulinów i kultu Matki Boskiej Leśniańskiej, nazywana Podlaską Częstochową. Niewielki, rzeźbiony w kamieniu wizerunek maryjny uznał za cudowny w roku 1700 biskup łucki Prażmowski, a w 1727 roku paulini z Częstochowy założyli tu klasztor i rozpoczęli budowę wielkiego bazylikowego kościoła. Projektant - warszawski architekt Wincenty Rachetti nadał trójnawowej budowli monumentalny wyraz, zaakcentowany przez dwukondygnacyjną i bardzo szeroką fasadę z dwoma wieżami. Do kościoła, wzniesionego w latach 1730-52, przylega wielki zespół zabudowań klasztornych, ukrytych niegdyś za obronnym systemem wałów ziemnych, fos i murów ze strzelnicami. W skład sanktuarium wchodzi też Kaplica Zjawienia ze studnią w miejscu gruszy, na której 26 wrzesnia 1683 roku miał ukazać się po raz pierwszy cudowny wizerunek (koronowany w 1963 r. przez prymasa kardynała Stefana Wyszyńskiego).
W 1875 roku, po kasacie zakonu, w Leśnej Podlaskiej utworzono żeński klasztor prawosławny, przebudowując kościół na cerkiew. Do dziś niższa wieża przykryta jest typowo cerkiewnym bizantyjskim hełmem, drugą natomiast zwieńczono neobarokowym hełmem zaprojektowanym w latach 20. XX w. przez Adolfa Szyszko-Bohusza. Także szczyt fasady został wówczas przebudowany po usunięciu cerkiewnych przeróbek. Od 1919 roku część zabudowań klasztornych użytkowało seminarium nauczycielskie, później liceum pedagogiczne, a obecnie Zespól Szkół Rolniczych.
Przy klasztorze dobrze zachowany park z XVIII-XIX w., a w zachodniej części wsi rośnie kilka pomnikowych dębów. Najbardziej okazały, zwany dębem miłości, ma w obwodzie ponad 350 cm – w przeszłości był punktem potajemnych spotkań prześladowanych przez carat unitów, którzy gromadzili się w uroczysku Kołowież na nabożeństwach, a obecnie przychodzą tu zakochani. Także w tej części osady utworzono w 1967 r. rezerwat leśny „Chmielinne”, chroniący łęgi, grądy i olsy w dolinie rzeki Klukówki. Za
więcej  |
