Borzechów położony jest po obu stronach rzeki Chodelki w jej górnym biegu na osi wschód zachód. W części wschodniej rzeczka rozgałęzia się na dwie odnogi, nad którymi położone są: Kolonia Borzechów – od północy i Kępa Borzechowska, które kiedyś określano razem jako Borzechów.
Pomiędzy dwiema częściami Borzechowa, Borzechowem północnym i południowym znajduje się dolina rzeki, natomiast na południe i północ od gospodarstw rozciągają się pola uprawne i lasy. Pierwsza udokumentowana wzmianka o Borzechowie pochodzi z 1413 r. – wieś odnotowana jest jako wchodząca w skład parafii Ratoszyn. Nazwa wsi wywodzi się od staropolskiego imienia „Borzech”, a forma dzierżawcza oznacza „własność Borzecha”. W ciągu XV w. we wsi - wymienianych było kilkunastu dziedziców. Dzieje Borzechowa z XVI i XVII w. są prawie nieznane. Teren ten bardzo długo należał jednocześnie do kilku właścicieli, a część ziem była wydzierżawiona. W 1787 r. było we wsi 180 dorosłych mieszkańców, w tym 8 Żydów. W 1798 r. w Borzechowie było 31 gospodarzy, dwóch młynarzy, kowal, istniała tu karczma. W tym czasie właścicielami byli Stanisław Bielski i Tomasz Dłuski – podkomorzy lubelski. W 1799 Tomasz Dłuski wydzierżawił swoją część Jackowi Brzozowskiemu i Kajetanowi Hryniewieckiemu. Zrobiono wtedy inwentarz wydzierżawianej części wsi i na tej podstawie można wnioskować że cała wieś łącznie musiała być w tym czasie już dość rozbudowaną jednostką, z zabudowaniami zgrupowanymi jak współcześnie – po obu stronach rzeki. W połowie XIX w. właścicielką dóbr była Marianna Łączyńska. W 1905 r. wyodrębnia się już oddzielnie Borzechów i Borzechów Kolonię, tak samo rozbudowane. Borzechów liczył 95 siedlisk i 306 mieszkańców. Wieś posiadała kaplicę rzymskokatolicką i młyn. W Borzechowie Kolonii było 95 siedlisk oraz 307 mieszkańców, tu też znajdowały się całe grunty dworskie. Ośrodek dworski nie funkcjonował jako siedziba dziedziców już na początku XX w. Majątek rozparcelowano a dwór zniszczono przed I wojną światową. W czasie I wojny światowej na terenie Borzechowa zatrzymała się linia frontu austriacko – rosyjskiego. Austriacy częściowo zniszczyli budynek karczmy gdyż sądzili ze jest to siedziba wojsk rosyjskich, a wycofujący się Rosjanie spalili większość zabudowy wsi. Historyczna zabudowa widoczna na zdjęciach pochodzi z okresu międzywojennego. Głównym budulcem było drewno i tylko nieliczne wyjątki wzniesiono z kamiennej opoki. W czasie II wojny światowej wieś nie poniosła większych strat. Po wojnie w 1957 r. zelektryfikowano wieś i wybudowano szkołę, lecznicę dla zwierząt, strażnicę OSP, pocztę, zlewnię mleka, sklep, bazę Gminnej Spółdzielni, ośrodek zdrowia i aptekę.Wieś ma charakter „łańcuchówki” ciągnącej się po obu stronach drogi przebiegającej wzdłuż rzeki Chodelki. Układ przestrzenny wsi to te dwie drogi biegnące po obu stronach rzeki, wzdłuż których rozwijała się zabudowa. W miejscach, gdzie drogi te przecinają się z głównym szlakiem komunikacyjnym Bełżyce – Wilkołaz, widoczne są rozszerzenia dróg o charakterze placów. Ten w południowej części miał cechy głównego placu, bowiem istnieje przy nim do dziś zachowana dawna karczma – zajazd, obecnie sklep spożywczy. Bliskość szlaku komunikacyjnego sprzyjała budowie karczm i zajazdów, z których właśnie ten przetrwał do czasów współczesnych. Pochodzi on z XIX w. i jest to budynek murowany z białego kamienia wapiennego z dodatkiem cegły, otynkowany; składa się z dwóch odrębnych budynków na planie prostokąta łączących się na niewielkim odcinku ścianami szczytowymi. Budynek główny mieścił karczmę – to dzisiejszy sklep, drugi tzw. stan, został przerobiony na stodołę. Ponadto w dolinie rzeki istniało kilka drewnianych młynów, z których żaden nie zachował się do dziś. Jedynie w Kolonii Borzechów, w 1912 r. powstał budynek murowanego młyna, który krótko używany i opuszczony, w latach 80. XX w. został przekształcony na kaplicę rzymskokatolicką. Pozostała zabudowa wsi to budynki mieszkalne i gospodarcze. Za Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków.
więcej  |
