Chruślina (19 zdjęć)

Wieś Chruślina położona jest w gminie Józefów nad Wisłą. Najstarsze przekazy na temat tej miejscowości dotyczą końca XIV w. gdzie w dokumencie z 20 stycznia 1386 r. Wojtko Cieleń Wojewoda Sandomierski zaświadczył, że szlachcic Wojtko z Piotrowic ok. roku 1360 sprzedał Michałowi rządcy z Zajezierza sołectwo na prawie magdeburskim w Chruślinie. Według tego dokumentu sprzedaży dokonano po zmianie prawa polskiego na niemieckie prawo magdeburskie. Oznacza to zatem, że historia Chruśliny musi sięgać wcześniej przed rok 1360. Następnym właścicielem wsi odnotowanym w źródłach została Beata z Bożego Daru, wdowa po marszałku i podskarbim koronnym Dymitrze z Goraja. Na początku XV wieku za sprawą mariażu ich córki Katarzyny Gorajskiej z Dobiesławem z Sienna - Chruślina trafiła w posiadanie rodziny Sienieńskich. W 1531 roku wieś liczyła 10 łanów kmiecych i posiadała młyn. Natomiast już 34 lata później jest mowa o 27 łanach - co pokazuje znaczny rozwój być może związany z napływem kolonistów.
W 1676 r. w dokumentach jako dziedzic figurował Tomasz Głuski, który płacił podatek od 164 poddanych, 11 dworskich. Z kolejnych spisów ludności wynika, że w 1787 roku wieś posiadała 278 mieszkańców, a w 1825 r. było ich już 373. Od końca XVIII wieku wieś Chruślina wchodziła w skład dóbr ziemskich klucza opolskiego, a w XIX w. wielokrotnie zmieniała właścicieli, „przewijały” się tu m.in. rody: Tarłów, Lubomirskich i Rzewuskich. W czasie powstania styczniowego w Chruślinie doszło do dwóch potyczek powstańców z wojskami carskimi. Pierwszy raz 29 maja 1863 r. oddział płk. Marcina Lelewel-Borelowskiego liczący 210 powstańców został zaatakowany przez przeważającego liczebnie wroga i po kilku godzinach walki musiał się wycofać. Kolejny raz do walki doszło 4 sierpnia 1863 roku, kiedy to polskim oddziałem dowodził płk. Michał Kruk-Heydenreich (późniejszy generał i zwycięzca w bitwie pod Żyrzynem), który mimo przewagi wroga zmusił wojska carskie do ratowania się ucieczką do Urzędowa - zadając im przy tym dotkliwe straty w postaci 20 zabitych i 80 rannych, przy stratach własnych 2 zabitych i ok. 30 rannych. W XIX wieku we wsi znajdowały się dwa folwarki: tzw. główny oraz górny (późniejsza Owczarnia). We wschodniej części Chruśliny na lewym brzegu rzeki w miejscu zwanym „Kopiec” znajdował się dwór zapewne miejsce związane również z wcześniejszą ze średniowieczną siedzibą właścicieli. Do naszych czasów nie zachowały się opisy dworu, który został rozebrany na przełomie XIX i XX w. Brak przekazów zarówno kartograficznych jak i opisowych miejscowości przed wiekiem XIX uniemożliwia wskazanie jak wyglądał rozwój układu przestrzennego wsi w jej początkach. Analizując natomiast dostępne źródła należy wskazać, że obecna rozpiętość zabudowy wsi jest porównywalna z tą przedstawianą chociażby na mapach z początku XIX w. Prawdopodobnie pierwotna droga wiejska z okresu średniowiecza nie miała jednak nic wspólnego z obecną utwardzoną i pierwotnie biegła bliżej koryta rzeki Podlipie, świadczyć mogą o tym może znacznie oddalenie i ustawienie domostw oraz budynków gospodarczych. W roku 1986 autorzy opracowania skróconego studium historyczno-opisowego wsi naliczyli jeszcze 5 chałup drewnianych krytych słomą. Do najstarszej zabudowy wsi należy zaliczyć zabudowę gospodarczą z białego kamienia, pochodzącą z okresu międzywojennego, potem przekształcone m.in. poprzez wymianę pokrycia dachowego na ogniotrwałe.
Przygotowano na podstawie:
1. Chruślina skrócone studium historyczno-opisowe wykonane na zlecenie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie, oprac. Maciej Paschke, fot. Przemysław Maliszewski, Lublin PKZ 1986
2. Dzieje Lubelszczyzny t. III, Słownik historyczno-geograficzny woj. Lubelskiego w średniowieczu, opr. S. Kuraś 1983
3. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego Tom I pod red. F. Sulimerskiego, B. Chlebowskiego, W. Walewskiego.
4. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego Tom XV pod red. F. Sulimerskiego, B. Chlebowskiego, W. Walewskiego.