Wieś królewska Sawin, założona prawdopodobnie pod koniec XIV lub na początku XV w., Władysław Jagiełło nadał Sawin jako uposażenie kościołowi katedralnemu w Chełmie, natomiast Kazimierz Jagiellończyk przekazał miejscowość na własność biskupom chełmskim, którzy zbudowali tu swój pałac zimowy i klasztor. W rękach biskupich pozostawał on aż do 1893 r. Pod koniec XV w. Sawinowi nadano prawa miejskie, a w 1544 r. bp chełmski Jan Dziaduski wzniósł drewniany kościół i ponownie uposażył parafię. Według innych autorów osada otrzymała prawa miejskie około 1490-1493 r., za rządów biskupa Macieja ze Starej Łomży. Nazwa osady pochodzi najprawdopodobniej od jej założyciela o wschodniosłowiańskim imieniu Sawa.
W 1502 r., podczas najazdu Tatarów miasto zostało spalone. Zginęło wówczas wielu mieszkańców Sawina. W 1506 r. biskup chełmski, Mikołaj Kościelski potwierdził stare i nadał miastu nowe przywileje. Pomiędzy 1506 a 1537 r. Sawin został ponownie spustoszony przez Tatarów. Miasto zostało zniszczone do tego stopnia, że część gruntów zaczął porastać las.
W 1537 r. król Zygmunt Stary, na prośbę Jakuba Buczackiego, potwierdził wszystkie dotychczasowe przywileje. Król nadał także nowy przywilej na mocy którego mieszczanie zostali zwolnieni od jurysdykcji starostów, kasztelanów, wojewodów i innych urzędników królewskich. W 1545 r. miasto nawiedził nieurodzaj i głód, w wyniku którego śmierć poniosło wielu mieszkańców.
W 1558 r. król Zygmunt August uwolnił miasto od ceł od towarów rozwożonych po całym kraju. Król ustanowił cotygodniowe targi w czwartki, oraz dwa jarmarki rocznie. W 1589 r. Zygmunt August potwierdził wszystkie dotychczasowe przywileje Sawina.
W 1703 r. wojska szwedzkie Karola XII zrównały Sawin z ziemią. W 1763 r. król August III potwierdził wszystkie dotychczasowe przywileje Sawina. Jednakże w kolejnych dziesięcioleciach powoli odbudowywało się, m.in. dzięki przywilejom nadanym przez króla Stanisława Poniatowskiego w 1783 r., który ustanowił tu 8 jarmarków rocznie. W latach 1731-1741 z fundacji Barbary Dłużewskiej został wybudowany murowany kościół na miejscu dwóch poprzednich w stylu barokowym.
Lata zaborów przyniosły stagnację i regres ekonomiczny. Na początku XIX w. zrujnowany Sawin ostatecznie utracił swój wcześniejszy, miejski charakter. Według danych z 1821 r. mieszkało tu 520 osób, co stawiało Sawin w rzędzie małych, słabo rozwiniętych miasteczek. Znajdował się tu murowany kościół obrządku łacińskiego, szpital – przytułek, drewniana cerkiew greko-katolicka, drewniany budynek pełniący funkcję ratusza, szkoła parafialna, karczma i młyn. W miasteczku nie było fabryk ani zakładów przemysłowych, nie odbywały się targi i jarmarki, choć nadal działało tu kilkudziesięciu rzemieślników. W 1839 r. Sawin, podobnie jak inne miasteczka należące do duchowieństwa, przeszedł na własność skarbu Królestwa Polskiego i zmienił swój status z prywatnego na rządowe, zaś dawne dobra biskupie – folwark wraz z zabudowaniami – zostały wydzierżawione. W okresie tym Sawin pozostawał niewielkim ośrodkiem, zamieszkiwanym przez ludność zróżnicowaną pod względem etnicznym i wyznaniowym. Według danych z 1839 r. mieszkało tu 668 Polaków (wyznawców kościoła rzymsko- i greko-katolickiego), 15 Niemców – ewangelików oraz 125 Żydów. Głównym źródłem dochodów miejscowej ludności było rolnictwo, a także handel i rzemiosło – tkactwo, szewstwo, kowalstwo, krawiectwo, i piekarstwo, a także wyrób wozów i sań. W 1862 r. wytyczono tu nowy rynek, pełniący funkcję targowiska dla koni i bydła, na którym wystawiono budynek ujeżdżalni, służący zapewne carskiemu wojsku.
W 1869 r., w ramach represji po powstaniu Sawin – podobnie jak 336 rolniczych miasteczek Królestwa Polskiego – został pozbawiony praw miejskich i przekształcony w osadę wiejsko-gminną. Według danych z lat 80. XIX w. w Sawinie znajdowała się parafia rzymsko-katolicka i prawosławna, żydowski dom modlitwy, przytułek-szpital dla 6 ubogich, sąd gminny, urząd gminy.
W czasie I wojny światowej, w 1915 r., drewniana zabudowa Sawina została podpalona przez wycofujące się wojska rosyjskie. Po odzyskaniu niepodległości osada odbudowywała się powoli ze zniszczeń wojennych. Według danych z 1929 r., większość mieszkańców Sawina utrzymywała się z rolnictwa, a także z drobnego handlu i rzemiosła. Działały tu 3 młyny, cegielnia i olejarnia. W 1924 r. w Sawinie powstała Ochotnicza Straż Pożarna. Przed wybuchem II wojny światowej mieszkało tu około 2 tyś. mieszkańców w tym 622 Żydów.
Podczas II wojny światowej, we wrześniu 1939 r. w pobliżu Sawina doszło do jednodniowej bitwy polskich oddziałów armii „Modlin” z Niemcami. W dniu 19.09.1939 r. ostatnie oddziały polskie opuściły Sawin. Podczas wojny Niemcy w pobliżu Sawina prowadzili próby z rakietami V-2. W okolicy aktywnie działały oddziały partyzanckie Armii Krajowej. W dniu 22.07.1944 r. Sawin został "wyzwolony" spod okupacji hitlerowskiej przez wojska sowieckie, które okupowały Polskę do 1989 roku.
Według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2011 roku liczba ludności we wsi Sawin to 2 142. W 2022 roku mieszkało tu 2231 osób.
więcej  |
proszę czekać...
|
