Jedna z największych i najludniejszych wsi łańcuchowych w okolicy Jeleniej Góry. Wieś powstała, prawdopodobnie w 2 połowie XIII w. Dziwiszów był wsią rycerską, która rozwijała się szybko dzięki dogodnemu położeniu w pobliżu miasta, przy dość ruchliwym trakcie. Dziwiszów szybko podzielił się na dwie części Górny i Dolny. Być może, już wcześnie w okolicy wydobywano złoto, na pewno miało to miejsce w XV w. Świadczą o tym, stare szybiki odnalezione przy szosie do Jeleniej Góry, z których pozyskiwano złoto aluwialne z doliny Złotuchy. Wielkość wydobycia nie jest znana.
Do 1737 r obie części wsi, należały do von Bakischa. W 1765 r Dziwiszów Dolny należał do radcy handlowego Thommana, a jego wartość szacowano na 19 450 talarów. Natomiast Dziwiszów Górny, należał do radcy handlowego Jaegera, a jego wartość wynosiła 14 114 talarów. W 1785 r obie części należały do wdów po wspomnianych radcach, przy czym były to chyba siostry, bo nosiły te same panieńskie nazwisko Menzel. W 1818 r właścicielem, był królewski komisarz ds. poboru i policji Karl Thomann. W 1840 r obie części, należały do niejakiego Tschortnera, a ich wartość szacowano na 70 tyś. talarów.
Mieszkańcy wcześnie przeszli na protestantyzm i przejęli miejscowy kościół. Podczas wojny 30-letniej, chronili się w nim, a w krytycznych momentach uciekali na wieżę, co stanowiło później swoistą ciekawostkę, opisywaną w książkach. W 1622 r przez wieś przeszedł, kilkutysięczny oddział Lisowczyków po nieudanej próbie zdobycia Jeleniej Góry grabiąc i paląc większą część wsi.
W XVIII w Dziwiszów, był już jedną z większych wsi w okolicy. W 1739 r Frankenberg z Grodźca uzyskał przywilej na roboty górnicze, co dało początek wydobycia rud miedzi. W 1765 r w górnej części wsi mieszkało 20 kmieci, 16 zagrodników i 86 chałupników, w tym 31 rzemieślników, w większości tkaczy. Znajdowały się 2 folwarki, wiatrak i młyn wodny. Dolna część zamieszkana, była przez 15 kmieci, 24 zagrodników i 93 chałupników, w tym 40 rzemieślników. Były 2 kościoły katolicki i ewangelicki, plebania ewangelicka, 2 szkoły katolicka i ewangelicka, folwark i młyn wodny. Początek XIX w przyniósł dalszy szybki rozwój wsi, także dzięki górnictwu ród ołowiu, srebra i miedzi. W 1825 sztolnia rud miedzi Klarnera, znajdująca się w korycie Złotuchy, była już w likwidacji na skutek nieopłacalności wydobycia. W 1825 r w Dziwiszowie wymieniono królewski urząd celny, droga bowiem przez wieś, była ruchliwym traktem pocztowym ze znaną gospodą na Kapeli. W Dziwiszowie Dolnym stały 142 domy, pałac z folwarkiem, kościół katolicki i ewangelicki, dom modlitw i szkoła ewangelicka z pomocnikiem nauczyciela oraz dobry browar, młyn wodny i wapiennik. Pracowało też 71 krosien tkackich. W Dziwiszowie Górnym, było 106 domów, pomocnicza szkoła ewangelicka i młyn wodny. Pracowały 74 krosna, wśród rzemieślników, było 2 garbarzy. Natomiast w 1840 r w Dziwiszowie Dolnym, było 140 domów oraz zamek z wieżą, 2 kościoły, szkoła ewangelicka z nauczycielem i pomocnikiem, folwark z browarem, młyn wodny oraz kamieniołom i wapiennik, w którym pracowało 8 robotników. Było też 36 warsztatów tkackich, a wśród mieszkańców 27 różnych rzemieślników i 11 handlarzy. Natomiast Dziwiszów Górny liczył 101 domów oraz szkołę ewangelicką obsługiwaną przez pomocnika z Dziwiszowa Dolnego. Były tu 2 folwarki, młyn wodny, pracowały 33 warsztaty tkackie, było też 24 różnych rzemieślników.
W 2 połowie XIX w największymi atrakcjami Dziwiszowa, były Kapela znana z pięknych widoków, kamieniołom marmurów oraz gospody z ogrodem różanym i kolumnadą. W samym Dziwiszowie, turystom polecano browar. W okresie międzywojennym w Dziwiszowie, działało 5 gospód w tym na Kapeli oraz stara karczma i browar. W latach 1905-21 istniała tu sekcja RGV, ponieważ Dziwiszów stał się popularnym letniskiem. Działalność rozpoczęła też niewielka fabryczka, produkująca części do maszyn rolniczych, a potem leśnych, była też poczta z połączeniem telegraficznym. Info.
więcej  |
