Beskid Żywiecki – drugie co do wysokości (po Tatrach) pasmo górskie w Polsce. Należy do Zewnętrznych Karpat Zachodnich, a w ich obrębie do Beskidów Zachodnich. Przebiega przez niego Wielki Europejski Dział Wodny między zlewiskami Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego.
Topografia
Według Jerzego Kondrackiego, autora regionalizacji fizycznogeograficznej Polski w granicach Polski do Beskidu Żywieckiego należą dwie izolowane części, które łączą się z sobą na terenie Słowacji:
• część zachodnia, czyli właściwy Beskid Żywiecki, zwany Beskidem Orawsko-Żywieckim, w granicach Polski ciągnący się od Przełęczy Zwardońskiej po przełęcz Głuchaczki,
• część wschodnia, do której należą:
o Pasmo Babiogórskie obejmujące masyw Babiej Góry wraz z Pasmem Policy,
o Działy Orawskie,
o Pasmo Orawsko-Podhalańskie.
Pasmo Przedbabiogórskie (nazywane też Pasmem Jałowieckim) według regionalizacji Polski Jerzego Kondrackiego należy do Beskidu Makowskiego.
Do najwyższych szczytów Beskidu Żywieckiego należą:
1. Babia Góra (Diablak) – 1725 m
2. Gówniak 1617 m
3. Pilsko – 1557 m
Inne wyższe szczyty to: Mała Babia Góra (Cyl, 1515 m), Kępa (1521 m), Polica (1369 m), Sokolica (1367 m), Romanka, 1366 m), Munczolik (1356 m), Palenica (1338 m), Lipowski Wierch (1324 m), Rysianka (1322 m), Czyrniec (1318 m), Cyl Hali Śmietanowej (1298 m), Boraczy Wierch (1244 m), Złota Grapa (1242 m), Okrąglica, 1239 m), Wielka Racza (1236 m), Wielka Rycerzowa (1226 m).
Geologia i ukształtowanie terenu
Beskid Żywiecki zbudowany jest głównie ze skał fliszowych, które powstały w okresie kredy. W Karpatach Środkowych znajdowało się wówczas morze. Z otaczających go wzniesień znoszony był do niego przez rzeki materiał skalny, który osiadał na dnie tworząc poziome warstwy o grubości do 2 km. Zbudowane one były z piaskowców inoceramowych, łupków, zlepieńców. Zachowanymi dotąd świadectwami powstawania fliszu karpackiego na dnie morzą są m.in. hieroglify – różnego rodzaju bruzdy na powierzchni piaskowców, będące śladami działalności organizmów morskich lub ruchów słabo z sobą związanych osadów dennych.
W trzeciorzędzie, podczas orogenezy alpejskiej formującej cały łuk górski Karpat warstwy te zostały sfałdowane i wypiętrzone. Powstała płaszczowina magurska, w skład której wchodzą piaskowce ciężkowickie z łupkami pstrymi i piaskowce pasierbickie, przewarstwiane łupkami pstrymi. Najmłodsze – zarazem o największej miąższości – są piaskowce górnoeoceńskie; z wkładkami łupków marglistych – piaskowce magurskie, z których zbudowane są np. wszystkie wyższe partie Grupy Wielkiej Raczy. Podczas fałdowania warstwy skalne nieraz zostały odwrócone, tak, ze czasami młodsze znalazły się pod spodem. Ślady fałdowania obserwować możemy w wielu odsłonięciach skalnych, zarówno naturalnych, jak i sztucznych (kamieniołomy). Naturalne odsłonięcia skalne występują np. w Zerwie Cylowej pod Małą Babią Górą, w wodospadzie na Mosornym Potoku, na urwistych brzegach potoków (np. Marków Potok).
Krajobraz jest charakterystyczny dla tego typu gór i obejmuje kopulaste szczyty. Najwyższe szczyty w szczytowych kopułach często są nagie i skaliste (Babia Góra, Pilsko). Charakterystyczna jest dysproporcja w nachyleniu stoków; stoki północne lub północno-zachodnie są bardziej strome, czasami urwiste, szczególnie wyraźnie jest to widoczne w masywie Babiej Góry. Jest to skutkiem skośnego ustawienia warstw skalnych.
Charakterystyczne dla Beskidów osuwiska występują również w Beskidzie Żywieckim; szczególnie w masywie Babiej Góry, pod grzbietem Lipowski Wierch – Romanka i pod Pilskiem. Najczęściej osuwiska występują w łatwo nasiąkających wodą skośnie ułożonych warstwach łupków, lub w lejach źródliskowych potoków jako erozja wsteczna podcinająca zbocza. Takie osuwiska występują np. w dolinie potoku Straceniec lub w Zerwie Cylowej pod Małą Babią Górą. W niedalekiej przyszłości potok Bystra podcinający stoki przełęczy Bory Orawskie może doprowadzić do kaptażu – przeciągnięcia wód słowackiego Złotego Potoku na polską stronę. Podobne zjawisko odbywa się pod przełęczą Głuchaczki.
W górnych partiach niektórych szczytów występują gołoborza, szczególnie duże znajdują się na Babiej Górze. Te położone powyżej 1600 m są jeszcze czynne, niższe są już ustabilizowane korzeniami roślin. Na Babiej Górze są też żleby, największe z nich to: Szeroki Żleb, Piarżysty Żleb i Żleb Poszukiwaczy Skarbów.
Występują też jaskinie typu osuwiskowego i schrony. Największe z nich to Jaskinia Oblica w Paśmie Policy (długość 436 m) i Jaskinia w Sopotni Wielkiej. Mniejsze jaskinie, dawniej penetrowane przez zbójników występują też w masywie Małej Babiej Góry (Złota Studnia, Słowikowa Studnia).
Na wielu rzekach i potokach występują progi rzeczne, na których powstają wodospady i kaskady, a pod nimi kotły eworsyjne i baniory. Liczne progi występują np. na potoku Cicha. Największe z wodospadów to Wodospad w Sopotni Wielkiej i Wodospad na Mosornym Potoku.
Występują źródła wód mineralnych, głównie są to solanki i wody siarkowe. Najbardziej znane są źródła solankowe w miejscowości Sól, duże źródło solankowe występuje w Sidzinie Górnej. Źródła siarkowe występują w miejscowościach Lipnica Wielka i Lipnica Mała oraz na Śmierdzącym Potoku w miejscowości Złatna.
Źródło:
więcej  |
