Reprezentacyjny, klasycystyczno-renesansowy budynek d. teatru miejskiego o bogatym wystroju architektonicznym, zachowanym do dziś.

Historia

Budynek wzniesiono w latach 1839-41 wg projektu Carla Ferdinanda Langhansa, ale idea budowy teatru miejskiego sięga jeszcze roku 1805. Z 1826 r. natomiast pochodzi plan tzw. „Plan zu einem Abonnement”, na podstawie którego zrealizowano ostateczny projekt. Drobna zmiana nastąpiła w 1847 r.: portyk teatru wzbogaciły rzeźby 4 muz, wykonane przez Karla Andreasa Maechtiga. W 1865 r. pożar po raz pierwszy zniszczył budynek. Odbudowa z lat 1865-67 wg projektu Karla Lüdeckego wniosła pewne zmiany: podwyższono widownię i nadscenium oraz dostawiono pawilon malarni od zach. Po kolejnym pożarze w 1871 r. odbudowę (1871-1872) poprowadzono wg zwycięskiego projektu Karla Schmidta. Rozbudowany został portyk, rozszerzono proscenium kosztem lóż balkonowych, górna loża natomiast została zastąpiona bogatą oprawą architektoniczną dla malowidła. Wystawniejszy charakter otrzymał także korpus w nowej, renesansowo-klasycystycznej formie pałacowej. Zakończenie odbudowy uświetniła premiera Wilhelma Tella 1. 10. 1877 roku. Ostatnie prace konserwatorsko-modernizacyjne przeprowadziła sp. Integer wg projektu Wiktora Jackiewicza w latach 1996-2002. Projekt wnętrz opracowała Anna Morasiewicz. W trakcie prac wymieniono m. in. więźbę dachową, klatki schodów bocznych i dostosowano widownię do ob. wymogów przeciwpożarowych. Wymieniono też częściowo dekoracje sztukatorskie, odnowiono malowidła i złocenia w całym gmachu. Dekoracje wykonała firma Artis.

Opis

Budynek klasycystyczno-renesansowy usytuowany przy jednej z najbardziej reprezentacyjnych ulic, murowany, z cegły, tynkowany, założony na planie prostokąta, dwukondygnacyjny z mezaninem nad piętrem i wywyższoną partią nadscenia, kryty dachem płaskim. Od frontu dwukondygnacyjny portyk, od tyłu parterowa dobudówka. W części środkowej widownia na planie podkowy, z pięcioma kondygnacjami lóż (pierwotnie cztery, z czasem formy lóż zróżnicowano), scena i zascenie, wokół pomieszczenia pomocnicze (m. in. garderoby, sale ćwiczeń, magazyny) oraz reprezentacyjne: westybul, foyer, kawiarnia. W traktach frontowych klatki schodowe i pomieszczenia pomocnicze. Fasada zwrócona do ul. Świdnickiej, na krótszym boku, 11.-osiowa, poprzedzona 5.-osiowym, dwukondygnacyjnym portykiem z trójkątnym szczytem. Elewacje boczne 15.-osiowe. W parterze elewacje boniowane, powyżej osie wydzielone pilastrami wielkiego porządku, o kapitelach korynckich, dźwigających belkowanie. Powyżej balustrada tralkowa. Okna prostokątne, na parterze witrynowe, na 1. piętrze obramione profilowaną opaską, zwieńczone trójkątnymi naczółkami, na poziomie mezzanina umieszczone parami, z kolumienką w porządku jońskim pomiędzy nimi. Obiekt dostępny.

Oprac. Teresa Przydróżna, OT NID we Wrocławiu, 25-11-2015 r.

Źródło:

(CC BY-NC-ND 3.0)

Ulica prowadząca od południowo-wschodniego narożnika Rynku na południe należy do najstarszych we Wrocławiu. Pierwszy odcinek od Rynku do wewnętrznej fosy wytyczono ok. 1240 r. ale już w początkach XIV w. przedłużono ją do fosy zewnętrznej. Pierwszy zapis pojawia się w 1345 r., gdzie występuje pod nazwą Schwiednitzerstr. (ul. Świdnicka). W XIV w. powstały także dwa zespoły klasztorno-szpitalne związane z zakonem Joannitów (kościół Bożego Ciała) i zakonem Augustianów (kościół św. Doroty). Od początku wznoszono przy ulicy wiele karczm i zajazdów, a także pełniła ona funkcje handlowe. Dalszy rozwój ulicy nastąpił po wyburzeniu fortyfikacji miejskich w 1807 r. Oficjalnie przedłużono ją do obecnej ul. Powstańców Śląskich w 1823 r., nadając nowemu odcinkowi nazwę Neue Schweidnitzerstr. W pierwszej połowie lat 40. XIX w. wzniesiono z inicjatywy Eugena von Vaersta gmach Teatru Miejskiego, który zaprojektował Carl Ferdinand Langhans. Tuż obok powstał w 1846 r. budynek Generalnej Komendantury wg proj. F.A. Stüllera, a w latach 1863-65 budynek hotelu Monopol wg proj. spółki Brost & Grosser, do którego dobudowano w 1892 r. dom towarowy o tej samej nazwie. W pierwszej połowie XX w. najważniejszą budowlą wzniesioną przy ulicy był niewątpliwie olbrzymi dom handlowy firmy Wertheim (1928 r.).

Niestety zniszczenia wojenne nie ominęły tej ulicy. Najbardziej ucierpiały odcinki północny przy Rynku i południowy od pl. Kościuszki do nasypu kolejowego. Luki w zabudowie stopniowo zastąpiono nowymi budynkami nie zawsze godnymi stania przy jednej z bardziej reprezentacyjnych ulic Wrocławia. W latach 70. w trakcie budowy trasy WZ zburzono także wybudowany w latach 30. dom handlowy Bielschowsky proj. Hermana Wahlicha, w którym po wojnie mieściła się m.in. składnica harcerska. Po wybudowaniu trasy WZ zlikwidowano na odcinku od Rynku do pl. Teatralnego linię tramwajową, a także ograniczono ruch samochodowy. W ostatnich latach ulica przeszła generalny remont na wspomnianym wyżej odcinku, który zmieniono jednocześnie w deptak.
Co do nazwy ulicy to przez kilka miesięcy 1945 roku na całej długości obowiązywała historyczna nazwa - ul. Świdnicka. W listopadzie 1945 r. patronem dawnej Neue Schweidnitzerstr. został komediopisarz i poeta Aleksander hr. Fredro. Lecz hrabia miał swą ulicę tylko kilka lat. Już w 1952 r. przyłączono ją do ulicy Świdnicką, którą jednocześnie przemianowano "na wieczne czasy" na ul. Stalingradzką. Na wieczne czasy, czyli na pięć lat, bo do 1957 r. Wtedy przywrócono historyczną nazwę - ul. Świdnicka.