Kościół św. Mikołaja – dawna cerkiew pw. św. Mikołaja – unicka jednonawowa cerkiew greckokatolicka, wzniesiona w okresie 1720-30 z fundacji biskupa Józefa Łowickiego w miejscu pierwotnej cerkwi drewnianej, wzmiankowanej od 1428 r. Obiekt wielokrotnie przebudowywany, a w okresie 1769-1800 od strony Górki otoczony przez Unickie Seminarium Duchowne, rozbudowane w latach 1836-37. Po likwidacji unii kościelnej w 1875 r. i przekształceniu seminarium unickiego w prawosławne, obiekt pełnił funkcję cerkwi prawosławnej, do której w latach 1894-96 dodano prawosławną kopułę. W okresie międzywojennym przekształcony w kaplicę rzymskokatolicką pw. św. Mikołaja przy Żeńskim Seminarium Nauczycielskim, które w 1919 r. rozpoczęło działalność w gmachu dawnego seminarium. We wrześniu 1939 r. był prowizorycznym szpitalem wojennym. Po wojnie pełnił funkcję magazynu, a od czasu gruntownego remontu w latach 1978-79 kościół św. Mikołaja pełni funkcje świeckie i jest obiektem oddziału Muzeum Ziemi Chełmskiej.

Dawne Unickie Seminarium Duchowne w Chełmie (Cholmskaja Duchovnaja Seminarija) - założone w 1759 r. przy cerkwi św. Mikołaja z inicjatywy biskupa chełmskiego Maksymiliana Ryłło, obejmowało kompleks budynków wzniesiony w latach 1769-1800. Seminarium miało charakter szkoły wyższej, trzyletniej, której celem było kształcenie kapłanów i katechetów. Program obejmował Pismo św., historię Kościoła, prawo kanoniczne, teologię dogmatyczną, moralną i pastoralną, katechezę i paleografię. W 1769 r. Seminarium przeszło pod opiekę księży Bazylianów prowincji litewskiej. W 1804 r. rząd austriacki zlikwidował szkołę, a jej ponowne otwarcie nastąpiło w 1810 r. Po likwidacji unii kościelnej w 1875 r. seminarium przekształcono na prawosławne, zwiększając okres nauki do czterech lat. Uczelnia podlegała władzy biskupa, a na jej czele stał rektor. Przy seminarium od 1882 r. istniała szkoła cerkiewna. Seminarium prowadziło działalność do 1917 r.

W latach 1919-39 siedziba Żeńskiego Seminarium Nauczycielskiego i II Liceum Ogólnokształcącego im. Królowej Jadwigi (tzw. Farbiszanek). W latach 1950-91 siedziba Liceum dla Wychowawczyń Przedszkoli, Studium Wychowania Przedszkolnego, a od 1991 mieści IV Liceum Ogólnokształcące im. Jadwigi Młodowskiej,

więcej na

Wysoka Górka - wczesnośredniowieczne grodzisko znajdujące się na Górze Zamkowej, stanowiącej centralne wzniesienie w obrębie miasta Chełma, później zamek kniazia Daniela Halickiego, księcia halicko-wołyńskiego, zbudowany w XIII wieku. Od średniowiecza (XII-XVI wiek) miejsce kultu chrześcijańskiego.
Sztucznie usypane wzniesienie ma ok. 15 m wysokości (ponad szczyt Góry Zamkowej), cylindryczny kopiec o średnicy platformy szczytowej 45-60 m, powierzchnia majdanu ok. 60 na 40 m. Badania archeologiczne przeprowadzone w latach 1964-1966 wykazały istnienie w tym miejscu grodziska drewniano-kamiennego z X wieku wchodzącego w skład systemu obronnego, utworzonego przez związek plemienny Lędzian sandomierskich (jego funkcją była osłona wschodniej granicy ich terytorium). Wjazd do niego znajdował się od strony północnej.
Około 1236 r. wzniósł tu zamek książę Daniel Halicki, zwany także Danielem Romanowiczem. Powstało kamienne palatium i cerkiew poświęcona św. Janowi Złotoustemu. Budowla, jaką odsłonięto podczas badań archeologicznych, była zbudowana z zielonego wapienia oraz ciosanych bloków kładzionych na zaprawie wapiennej; miała długość 57 m, szerokość 22,5 m i grubość ścian 2 m. Wzorem dla budowli była prawdopodobnie rezydencja w Óbudzie na Węgrzech.W 1349 r. Kazimierz Wielki wniósł tu kamienną wieżę obronną (5 na 5 m).Według niektórych źródeł w 1789 r. dawny zamek księcia Daniela Halickiego stał jeszcze w całości; był konstrukcją w większej części drewnianą, wzniesioną na wysokim podmurowaniu; miał jedną wieżę wysoką, drewnianą; drugą niższą, murowaną; obok znajdował się murowany budynek. Pod koniec XIX wieku z zamku pozostały jedynie fundamenty.
Nasyp był początkowo wyższy, jednak w 1876 r. władze carskie splantowały go. Utworzono wówczas od południowej strony wejście w postaci pochylni. Na placu zbudowano kaplicę Świętych Cyryla i Metodego (1884 r.), która w 1921 r. została rozebrana do fundamentów. Na pozostałym po niej cokole w 1928 r. młodzież szkolna usypała kopiec X-lecia Odzyskania Niepodległości (ok. 3 m wysokości) - znajdujący się na środku Wysokiej Górki.W latach 1964-1966 prowadzono tu badania archeologiczne w wyniku których odkryto m.in.:
części drewniano-kamiennego wału o konstrukcji skrzyniowej;
pięć rzędów częstokołu z pni dębowych - znajdujących się na obrzeżu wału;
fundamenty zamku księcia Daniela;
fundament Wieży Kazimierzowskiej.
W 1983 r. wzniesienie uznano za pomnik przyrody. U podnóża nasypu rośnie jesion wyniosły odmiany jednolistnej będący również pomnikiem przyrody.7 września 1998 r. ks. abp Józef Życiński dokonał poświęcenia Krzyża Jubileuszowego na Kopcu Niepodległości. Od 2010 roku trwają na terenie grodziska prace archeologiczne. Za wiki