Panoramy Chełma

Do dziś dnia jest tyle Cerkwi w Chełmie?

Rozebrana została tylko cerkiewka nr 2 w 1935 roku, nr 3 została przerobiona na kaplicę szkolną, zaś nr 4 na kościół katolicki, cerkiew nr 1 pozostawiono w swojej funkcji ,związane to było z tym że po odzyskaniu przez Polskę niepodległości urzędnicy, wojskowi, nauczyciele, robotnicy carscy opuścili Chełm, osoby siłą wpisywane do wiary prawosławnej w czasie zaboru rosyjskiego powróciły do wiary katolickiej po 1918 roku, zmniejszyła się liczba wiernych prawosławnych a zwiększyła katolików, to tak w skrócie...

Do Dariusz Ł. Wcześniej, za lat rozbiorów carat uprzykrzał życie i zabierał świątynie katolikom i unitom, więc była to swojego rodzaju zemsta, odwrotność rusyfikacji, repolonizacja... To nie zaszło bez wcześniejszych przyczyn. Podobnie było z chełmską Bazyliką i także po tych międzywojennych zajściach została ona przejęta przez prawosławie ukraińskie w 1940. Tak się po prostu działo, robiły to wszystkie strony. Wcześniej gnębiła nas carska Rosja, potem... Nie widzę nic dziwnego w tym, że Polacy chcieli obalić wszelkie symbole ucisku i wynaradawiania, także te religijne. Poczytaj sobie o rusyfikacji Polski i ukrainizacji ziemi chełmskiej i przestań biadać nad obcymi, bo oni nad tobą nie będą, jak już niejednokrotnie bywało. Znów ich tu mamy w dużej liczbie, oby tamto się nie powtórzyło.

do Dariusz Łukasik: Jest tylko jedna, resztę po 1918 r. skatolicyzowano albo wyburzono.

do WW: Szkoda, bo to ciekawa architektura jest, dziękuje.

do Dariusz Łukasik: Na Chełmszczyźnie była taka akcja w 1938 r.

do mamik: Ups ! Nie wiedziałem tego, chwały jako państwu nam to nie przynosi, a zostało zapamiętane przez wyznawców Prawosławia, czy mieszkańców tych terenów.

do mamik: na Chełmszczyźnie Ukraińcy urządzali takie same akcje jak te na Wołyniu, dużo brutalniejsze niż niszczenie cerkwi.

do Dariusz Łukasik:

do Dariusz Łukasik: Polacy też swoje pamiętali, a działo się to dużo dłużej... Wcześniej, za lat rozbiorów carat uprzykrzał życie i zabierał świątynie katolikom i unitom, więc była to swojego rodzaju zemsta, odwrotność rusyfikacji, repolonizacja i rewindykacja... To nie zaszło bez wcześniejszych przyczyn. Podobnie było z chełmską Bazyliką i także po tych międzywojennych zajściach została ona przejęta przez prawosławie ukraińskie w 1940. Tak się po prostu działo, robiły to wszystkie strony. Wcześniej gnębiła nas carska Rosja, potem... Nie widzę nic dziwnego w tym, że Polacy chcieli obalić wszelkie symbole ucisku i wynaradawiania, także te religijne. Poczytaj sobie o rusyfikacji Polski i ukrainizacji ziemi chełmskiej i przestań biadać nad obcymi, bo oni nad tobą nie będą, jak już niejednokrotnie bywało. Znów ich tu mamy w dużej liczbie, oby tamto się nie powtórzyło.

do WW: no właśnie, dziś mówi się wykrętnie, że to wiedza powszechna, ale dla przykładu ja o tym bladego pojęcia nie miałem, choć urodziłem się w tym mieście, do szkół tam chodziłem i trochę lat jednak przemieszkałem - trudno mi wyobrazić sobie głupszą rzecz niż wypieranie się własnej historii, nie wspominając już o wyburzaniu czegokolwiek... :-(

do WW: A teraz przytocz mu jeszcze postępowanie caratu i powiązanego z nim prawosławia wobec katolików i unitów w Polsce pod zaborami.

do wksia: Bo generalnie nieciekawe zjawiska się w nauczaniu historycznym minimalizuje bądź przemilcza. I potem większość społeczeństwa jest całkiem na poważnie przekonana, że Polacy są dobrzy, a wszyscy sąsiedzi źli.

do WW: Sam o czymś zapominasz lub celowo pomijasz...

do madryta: Cerkiewka nr 2, wybudowana w latach 1875-1884, rozebrana została już w 1918 roku, po odzyskaniu niepodległości przez Polskę. Budynek cerkiewny został rozebrany przez młodzież polską.
Odsyłam do źródeł: "Zwierciadło" 1925, nr 25, s.1-2; nr 29, s. 3.

do Ad Bor: A dalej poszło wg zasady "Gwałt niech się gwałtem odciska"...

czy ktoś z ekspertów na fotopolska może orientuje się z czego w tym przypadku wynika nazywanie tego kościoła "Bazyliką" ? czy jest ku temu jakiś konkretny powód, czy też może to jakaś wewnętrzna (tajemna) nomenklatura kościelna ? - pomijając fakt, że kościół ten wybudowano, jako prawosławny - unicki, w nomenklaturze historycznej "bazylika" to kościół o nawach równej wysokości, natomiast kościoły o nawach bocznych niższych od nawy głównej (jak w tym przypadku) zwie się katedrami, zresztą Górkę powszechnie odkąd pamiętam nazywa się Górką Katedralną i część mieszkańców Chełma nazywa ten kościół prawidłowo "Katedrą", ale część "Bazyliką" - może ktoś wie dlaczego ?

W 1988 papież Jan Paweł II nadał świątyni tytuł bazyliki mniejszej.

a wracając do tej fotografii, to fotograf musiał tu być gdzieś przy drodze polnej zwanej Kątową (51°07'46.5"N 23°28'38.4"E, obecnie Partyzantów 21) - lecz tu pełno jest zagadek - jednopiętrowy budynek widoczny po lewej teoretycznie pasuje do tyłu Pocztowej 40, lecz mylącym jest ten murowany szczyt obok - bo niby była i jest podobna oficyna w głębi Pocztowej 44, lecz jednak niższa, jednopiętrowa, a ten tu musiałby mieć co najmniej dwa piętra, zasłaniający go czarny drewniany domek z pierwszego planu chyba jeszcze istniał w okresie 1942-44 ( ale czy nadal istnieje nie wiadomo, bo dziś wszystko zarosło tak, że mało co widać, za nim wyżej widoczny fragment Organistówski (Lubelska 2), a obok niej kolejna zagadka - dach z malutką iglicą - czy to mała dzwonnica na placu przed katedrą ?, a może jakiś fragment tympanonu nad wejściem do budynku dawnego Bractwa Cerkiewnego ? albo coś innego - niczego takiego nie widać na innych fotografiach, dalej biały murowany domek - czy to Pocztowa 46 ? też nie wiadomo, a z pewnością nie jest to Pocztowa 48, która szczyt ma inny, dalsze dwa to też zagadki, bo ich usytuowanie sugeruje, że to zabudowa na tyłach Pocztowej 48 - i w 1942 coś tam jeszcze stało, ale w 1944 już nic tam nie ma - fotografia podobna do innych, a jednak trudna do identyfikacji, ale może ktoś nam jeszcze pomoże zidentyfikować te obiekty ?

he, ta polna droga na tyłach Hrubieszowskiej to nie Kątowa, lecz Katowska, jak wynika z planu okręgów wyborczych 1933, jaki ostatnio zdobył Kuba13 ( ilustrującego już całą, świeżo wytyczoną wg koncepcji z 1926 dzielnicę Nowe Miasto.

Przypisałam dodatkowo do panoram.

do wksia: Tytuł "Bazylika" jest nadawany urzędowo. Oczywiście jest też bazylikowy typ budowli (nawa główna wyższa od bocznych).

do Mariusz Brzeziński: - na sprawach kościelnych to ja się nie znam ani trochę, a zaintrygowała mnie ta "Bazylika", bo w latach 80-tych uczono mnie odwrotnie - pamiętam ze skryptu, który mieliśmy wkuć na egzamin z historii sztuki, iż jak byk narysowane były schematy przekrojów, że kościół o nawach równej wysokości, to bazylika, a z nawami bocznymi niższymi od nawy głównej to katedra, przy czym katedra dodatkowo była na ogół na planie łacińskiego krzyża z poprzecznym transeptem, a nawy boczne niższe i węższe miała wyraźnie oddzielone od nawy głównej tak, jak ma to miejsce właśnie na Górce, a bazylika niekoniecznie z przykładem św. Marka w Wenecji, ale teraz widzę, że dziś pisze się już inaczej w różnych miejscach w internecie tak, że w zasadzie każda katedra może być też bazyliką i vice versa, lecz wątek mojej wiedzy może jednak pomińmy, bo moja wiedza z lat 80-tych niekonieczne jest prawidłowa, gdyż wiele z tego co wówczas mnie nauczono później musiałem latami się oduczać ;)

do Dariusz Milka: tego się obawiałem, a więc to pomieszanie z poplątaniem i nazywanie katedry w Chemie "bazyliką" to sprawka kościelna, czyli nienaprawialna w chełmskich warunkach...

do wksia: Nawy o różnej wysokości to bazylika, nawy równe to hala. Katedra to główny kościół w diecezji "ten z biskupem". Potocznie katedrą nazywają wiele dużych kościołów. Na przykład w Świdnicy kilkadziesiąt lat tak mówili, aż się doczekali prawdziwej nominacji.

do Mariusz Brzeziński: tak dziś piszą w różnych miejscach, jak to przedstawiasz, natomiast ja musiałem zdawać egzamin z odmiennej klasyfikacji kościołów w architekturze, ale to było ponad 30 lat temu, w innym świecie ;)

datowanie z pocztówki - kuba13 - i tu twój opis też pasuje idealnie: "...którą biskup Susza nazywa wielką ulicą chełmską (Lubelska) idącą ku młynowi, a która była kiedyś bagnista, lecz już Susza wspomina tylko o bagnie co było kiedyś. My o tym przekonaliśmy się w roku bieżącym. Podczas wykopywania rur wodociągowych, wykopano tutaj kilka warstw drewnianej jezdni, ułożonej z bali, które z biegiem czasu się zapadały, a na nie kładziono nowe warstwy. Młyn stał jeszcze w końcu XIX wieku w tym miejscu gdzie dziś park miejski, który częścią dalszą od ulicy zajmuje miejsce starodawnego cmentarza. (stoi tam jeszcze krzyż). Po lewej stronie grobli był staw, na terenie którego w roku bieżącym Zarząd Miejski założył dalszą część parku miejskiego." - "Chełm przeszłość i pamiątki" nakładem i czcionkami drukarni "Zwierciadło". Chełm - 1936. Opracował Kazimierz Czernicki

- tu może tylko warto zaznaczyć, że fotografia nie przedstawia dzisiejszego Parku Miejskiego, lecz założony na przełomie XIX i XX w. Park Miejski po drugiej stronie Lubelskiej między dzisiejszą Nadrzeczną i Narutowicza.

z tej fotografii wnikałoby, że do 1910 drewniane było jeszcze właściwie całe przedmieście okszowskie, po północnej stronie Podwalnej (Gdańskiej) i Seminaryjskiej (Młodowskiej) obejmujące ulice Brzeską (Sienkiewicza), Świętoduską (I-Maja, Pierackiego, dziś Mickiewicza), Obłońską - murowany widać chyba tylko jeden budynek przy Kopernika 23 albo 25 oraz w dali przy Prawosławnym Seminarium Duchownym (I LO) też dwie murowane oficyny, które istnieją do dziś przy Sienkiewicza 14 i 18 - tuż przed cerkwią widać też chyba dachy Rosyjskiego Seminarium Nauczycielskiego (obecnie Sąd Rejonowy przy placu Kościuszki 3), a co do reszty to już trudno powiedzieć co jest co - wciąż nie wiem czy ten szczyt przy Lubelskiej, który widać na wielu fotografiach z początku XX w. to połówka Lubelskiej 70, którą wybudowano wcześniej niż sam narożnik, czy też Lubelska 64 (bo ta ma 4 kondygnacje, a tu jest tylko 3) ? - nadal jeszcze istnieje ten drewniany dom z pierwszego planu po lewej, dziś przy Nadrzecznej 4, więc ma już ponad 100 lat, choć jego dni wydają się już policzone - ciekawe czy to chełmski rekordzista w architekturze drewnianej, czy też zachowało się jeszcze coś starszego ?

korekta okresu z 1899-1910 na 1900-1910 - późniejsza od tej

Wg mnie - kamienica po lewej to obecna Lubelska74 / róg Lubelskiej i Nadrzecznej/, dalej również po lewej Nadrzeczna 4,stary drewniany dom.
Zdjęcie zrobione, zgadza się, z dachu ul.Lubelskiej 78. Park znajdował się na skrzyżowaniu obecnej Obłońskiej i Lubelskiej.

do wksia: Poza budynkami warto też patrzeć na roślinność. Zwłaszcza drzewa. Choć tu na fotopolsce, nieraz można było się przekonać, że ta sama fotografia służyła za kanwę do wersji zarówno letniej jak i zimowej. Dodawano budynki, pojazdy i przechodniów albo te elementy usuwano.

a skąd Ty to wyciągnąłeś vampyr ? panorama z niespotykanego punktu wykonana, wymaga zlokalizowania miejsca, w którym był fotograf, bo nie jest wcale oczywiste na pierwszy rzut oka - i dodatkowe wątpliwości budzi ten nasyp przypominający tory kolejowe, ale może fotograf miał akurat taki teleobiektyw ;)

do wksia: Używając Katedy na górce oraz IVLO i cerkwii Św. Jana jako odniesienia. To wygląda , że foto wzięte z okolic IILO skrzyżownie Rejwiecka i Szpitalna - stąd tory kolejowe na pierszym planie. Po prawej prawie równolegle byłaby ulica Lubelska.

Podmiana na kartkę bez zabrudzeń.

do Mariusz Brzeziński: Dziękuje.

genialne - bravo Kuba, a skąd wiadomo, że 1916 ?

do wksia: Wszystkie te austriackie zdjęcia są datowane w przedziale 1914-1918. Na niektórych pojawiają się także daty dzienne albo jak w tym przypadku konkretny rok tu akurat 1917.

do wksia: Wojtek, przygotuj się na wiele podobnych wrażeń. Prawdopodobnie jeszcze dziś wieczorem jak się wyrobię to wrzucę jeszcze kilkanaście podobnych fot. Myślałem, że źródło już się wyczerpało, ale to jest kwestia korzystania z wyszukiwarki. Trzeba po prostu wpisywać hasło Chełm w różnych formach i często pojawiają się inne wyniki.

do Wiesław Smyk: fotografia jest super i zastanawiam się skąd dokładnie została zrobiona, a nie jest to łatwe do określenia, bo nie znam dokładnej pozycji cerkwi Cyryla i Metodego na Wysokiej Górce, a ustalanie lokalizacji fotografa tylko na podstawie kopuły kościoła i dzwonnicy wcale łatwe nie jest bez mapy wystarczająco precyzyjnej - wszystko wskazuje, że tak Górka wygląda z okolic Góry Antonińskiej (już nie istniejącej, bo zjedzonej przez Cementownię w latach 1960-85), czyli z terenów obecnej kopalni kredy ;)

do wksia: To zdecydowanie nie jest ujęcie z Góry Antonińskiej, zrobiono je z niedaleka, gdzieś blisko podnóża Górki Chełmskiej, okolice Słowackiego, Szwoleżerów, ogólniej z terenu późniejszego os. Dyrekcji. Sugeruje to wzajemne położenie tych 3 obiektów sakralnych, które są zbyt szczegółowe jak na grubo ponad 2 km dzielące ją od kopalni kredy (mowa o samym jej zachodnim początku). Nie jest też możliwe, by słupy wysokiego napięcia, widoczne po lewej, biegnące rzędem prawie pod samą Bazylikę, były widoczne z takiej odległości. Na tym filmie, nakręconym z terenu kopalni, widać wyraźnie jak mała jest Górka Chełmska i owe obiekty na niej z tej odległości. Czas 6:38 i później: A tu jest podobne zdjęcie z ulicy Kolejowej. Położenie cerkwi i dzwonnicy jest tu nieco inne, dzwonnica znajduje się bardziej centralnie między nią i bazyliką. I jeszcze jedno, z jeszcze bliższej lokalizacji. Brakuje tylko cerkwi:

Moim zdaniem to widok z Zalewu Żółtańce

moim zdaniem to byłe jezioro na Bazylanach, wyschłe po melioracjach z lat 50 i 60-tych, po którym dziś pozostało spore obniżenie terenu w okolicy numerów Bazylany 44-48 - ale jak sprawdzę z mapą w wolnej chwili, to potwierdzę.

Cięzko bez lupy dopatrzeć się tu bazyliki. Jeśli już to tylko znacznik, Przypisywanie całęgo zdjęcia do tak słąbo widocznego elementu jest wedle mnie błędne.

Patrząc na mapę z 1918 roku wydaje się że to jest rozlewisko przy moście Pokrówka Stara. Jeżeli na jakimś zdjęciu pojawi się krzyż to potwierdzi to, że obok mostu w oddali była nieistniejąca cerkiew.

Techniczny kurs szkoleniowy w Chełmie dla żołnierzy austriackich 1917. Most polowy na jeziorze Bazyliańskim. W oddali widok Chełma od strony południowej. Nieistniejące obecnie jezioro Bazyliańskie znajdowało się około 1,5 km od centrum miasta, na gruntach podmiejskich miejscowości Bazylany (ówcześnie należących do gminy Krzywiczki, obecnie gmina Chełm). W okresie I wojny światowej w rejonie jeziora znajdował sie poligon wojsk austriackich - taki komentarz pojawił się pod tym zdjęciem zamieszczonym w albumie - "Do Niepodległej Chełm w Latach 1913-1918", Muzeum Ziemi Chełmskiej im. Wiktora Ambroziewicza w Chełmie, Chełm 2018, s. 219.

do MiguelG: Nie znam geografii tych okolic, ale jeśli ten zalew istniał w 1917 r. to i odległość i układ obiektów bazyliki odpowiadałby temu miejscu.

do MiguelG: ... ale też chyba w grę może wchodzić zalew przy moście w Starej Pokrówce

do MiguelG: widok od strony zalewu Żółtańce to zamieściłem tutaj: a tu linie zbiegów perspektywy wskazują, że fotograf wykonał tą fotografię z terenu działki o dzisiejszym adresie Bazylany 44, czyli nad byłym jeziorkiem Bazylany, po którym dziś pozostało tylko 2 metrowe zagłębienie terenu

do esski : spoko, już zmieniłem ten opis

do vampyr: Masz rację, chodzi o to małe wysychające lub już wyschłe bajorko na Bazylanach, ok. 400 m od Borku. Widziałem mapę, na której ten poligon był zaznaczony. Znajdował się głównie na południe od tego jeziorka. Obecnie ten teren jest w większości zabudowany.

Zdjęcia z Österreichischen Nationalbibliothek były wykorzystane na wystawie: CHEŁM W LATACH WIELKIEJ WOJNY 1914-1918". Otwarcie wystawy nastąpiło 10 listopada 2014 roku w salach muzeum przy ul. Lubelskiej 57 w Chełmie. Wystawa była czynna do 31 stycznia 2015 r.

To zdjęcie bazyliki, czy panorama Chełma ?

To nie jest miejsce Bazylany - te urządzenia do ćwiczeń znajdują się przypuszczalnie w miejscu, gdzie obecnie jest północno-zachodni róg cmentarza komunalnego przy ulicy Mościckiego. Do dzisiaj widać tutaj wyraźne zagłębienie, ciągnące się wzdłuż tej części cmentarza. Przypuszczalnie po rozebraniu tych elementów poligonu przyległym gruntem zasypano wykopy. Na planie z 1958 roku (jest on w tych zasobach z planami) jest zaznaczone to miejsce jako wykop o stromych ścianach. Widać też to na zdjęciu lotniczym Chełma z września 1937 roku. Myślę, że w latach II RP były to nadal tereny ćwiczeniowe jednostki wojskowej przy Hrubieszowskiej (szpital wojskowy).

Aby uciąc dyskusję. Po prawej Bazylika, na lewo od niej wieża, przy niej niższy obiekt to cerkiewka na górce. Nad żołnieżem siedzącym okrakiem nad przeszkodą kościół Rozesłania. Z tego wygląda że poligon zajmował olbrzymi obszar na południowy zachód Chełma. Od Trubakowa do Pokrówki Starej wzdłóż Uherki. Strateghicznie patrząc idealne miejsce, bo otoczone z trzech stron rzeką. Z tyłu folwark Zółtańce. Może nawet zarekwirowany na potrzeby wojska i warsztatów. Widać budynki na innych zdjęciach, nie powsały w rok, tylko widać że mają więcej lat np te z kominem.

Adam1952 - może warto uściślić czy pod nazwą Bazylany rozumiemy tylko tereny bezpośrednio przylegające do jeziorka Bazyliańskiego, czy też ogólniej tereny w rejonie tego jeziorka sięgające dzisiejszego cmentarza pod Borkiem - pamiętam, że w latach 60-tych nazwą Bazylany określano tereny pod Borkiem, do których od Hrubieszowskiej prowadziła Wojsławicka, choć ściślej należałoby powiedzieć, że to tereny przylegające do Borku po prawej (zachodniej) stronie Wojsławickiej - rozumiem, że dawny carski szpital garnizonowy przy Hrubieszowskiej, zajęty przez jednostkę WP po II-wojnie, określasz terminem "jednostka" tak, jak się to utrwaliło po wojnie, aż do jej zajęcia przez Exbud w latach 90-tych.

układ wież na Górce Katedralnej, dzwonnicy i cerkwi Cyryla i Metodego na Wysokiej Górce sugeruje, że jest to teren tuż po wschodniej stronie (polnej) drogi wojsławickiej pod samym Borkiem, czyli południowo-zachodni teren obecnego cmentarza.

do vampyr: A czy zdjęcia na wystawie były opisywane co do lokalizacji ? Czy jest jakieś wydawnictwo "powystawowe ?

do Wiesław Smyk: Niestety nic mi nie wiadomo o wydawnictwie powystawowym, w księgarni przy muzeum bynajmniej nic o takim wydawnictwie nie wiedzą. Wszystkie zdjęcia były podpisane, niektóre lakonicznie np. Obóz treningowy wojsk austro-węgierskich na terenie Chełma. Jak czegoś się dowiem to na pewno dam cynę.

do Wiesław Smyk: Kuba - na podstawie wstępnego porównania z mapą potwierdzam, że to tereny przy byłym zbiorniku wodnym na Bazylanach (obecnie Bazylany 44-48) - i większość tych fotografii z lat 1916-1917 z Austriackiej Biblioteki Narodowej pasuje do tego terenu, choć kilku nie potrafię dokładnie zlokalizować, więc je pozostawiam w folderze "zdjęcia niezidentyfikowane" - wszystkie natomiast pasują do hasła "poligon austriacki", jakie założyłeś, stąd wydaje mi się, że tak zostać powinno ;)

do vampyr: Dzięki.

do Mariusz Brzeziński: no raczej Panorama Chełma od strony południowej, a dokładniej, to z okolic jeziorka na Bazylanach przy Borku (jeszcze do sprawdzenia w wolnej chwili) - bazylika to też chyba wymysł współczesności (a przynajmniej dla mnie to nowość), bo jeszcze w latach 70 i 80-tych to na Górce Katedralnej w Chełmie zawsze była katedra, a nie bazylika - a na chełmskich instytucjach kultury nie ma co polegać, bo jak dotąd nigdy nie dbały o takie szczegóły, więc raczej zdani jesteśmy na własne umiejętności analizy takich fotografii, lecz to też jest do zrobienia - mając w miarę przyzwoitą mapę na zasadzie odwrotnej perspektywy zawsze można odtworzyć punkt zrobienia fotografii z wystarczającą dokładnością do kilku metrów.

do bigmaczek: Żółtańce, Pokrówka - to trochę dalej. To był poligon jednostki przy ul. Hrubieszowskiej i obejmował on teren okolic jeziorka Bazyliańskiego - od ul. Lwowskiej do Wojsławickiej, a także teren obecnego cmentarza komunalnego i dalej na północ aż do jednostki. Pomiędzy obecnym cmentarzem a jednostką było gospodarstwo rolne dla potrzeb jednostki.

do wksia: Pełna zgoda, tym bardziej, że widziałem poligon zaznaczony na mapie z okresu. Zabudowa przylegała od południa do j. Bazyliańskiego, nieco dalej, na S, W i E rozciągały się transzeje. Na terenie obecnego cmentarza komunalnego, przy Wojsławickiej, znajdował się zaś magazyn amunicji. Na terenie cmentarza i dalej za nim, ku szpitalowi, nic przypominającego obiekty znad jeziorka nie było.

Rakowiecki, Teodor (fl 1750-1793) Civitatis Chełmensis in Russia

1. Kościół św. Ducha - Ecclesia S. Spiritus.
2. Kościół i Klasztor Reformatorów - Ecclesia et Conve. P. P. Reform:
3. Kościół i Klasztor Pijarów - Ecclesia et Conv. R. R. P. P. Schol. Piar:
4. Dom Szlachecki - Domus Nobilium.
5. Magistrat - Curia Civitatis.
6. Kościół i Seminarium Rusińskie - Ecclesia S. Nicolai et Seminari Ruthen:
7. Procesja z Obrazem - Processio cum Sa Imagine.
8. Brama Triumfalna - Porta Triumphalis.
9. Kancelaria - Cancelaria Castrenssis.
10. Archiwum Ziemskie - Archivus Teralis.
11. Brama miejska - Porta Civitatis.
12. Pałac Kapitana - Pallatium Capitán. Chelm.
13. Brama Triumfalna - Porta triumphalis.
14. Starożytne fortyfikacje - Fortalitium Antiquum.
15. Klasztor Bazylianów - Monasteriu Ord: S: B: M:
16. Wojsko Polskie - Cohortes Polonorum.
17. Brama - Porta ad Semitorium(?).
18. Brama Triumfalna - Porta triumphalis.
19. Dom Biskupów - Domus Episcopalis.
20. Kościół Obrządku Unickiego - Cathedralis Ecclesia B. Virginis Ritus Rutheni.

Chełm