Widoki z Wysokiej Górki

to ciekawa fotografia, bo dobrze widać nie tylko to co bardziej oczywiste na pierwszym planie, lecz w oddali także Młyn Michalenki (Lubelska 105) już parowy z kominem oraz usytuowanie cerkwi św. Aleksieja, Piotra, Iona i Filipa ( przy Moskiewskiej (obecnie Lubelska 131-133) na osi obecnej Szpitalnej, wytyczonej jako główna oś dzielnicy gubernialnej, której budowę rozpoczęto niezwłocznie po utworzeniu guberni chełmskiej w 1912 r., dalej sylwety zabudowań koszar 65 Moskiewskiego Pułku Piechoty i 66 Butryskiego Pułku Piechoty też przy Moskiewskiej (obecnie Lubelska 139) i Młyn parowy z kominem przy Trubakowskiej 19.

jeśli to 1916, a wszystko na to wskazuje, to wbrew pozorom bardzo ciekawa fotografia i to nie ze względu na dziewczęta z "ówczesnego PCK" wdzięcznie promujące Chełm i widoki z Górki Katedralnej, lecz dlatego, że przedstawia wyraźny boom budowlany na drewnianych wcześniej przedmieściach lubelskim i okszowskim, jaki musiał mieć miejsce w Chełmie między 1912 i 1916 - prawdopodobnie wskutek utworzenia guberni chełmskiej w 1912, rozpoczęcia budowy dzielnicy gubernialnej na osi późniejszej Szpitalnej, związanym z tym wzrostem znaczenia Chełma i dalszym rozwojem Kolei Nadwiślańskiej, ale także początków elektryfikacji, co siłą rzeczy musiało zachęcać do lokowania i rozwoju na przedmieściach nowego rzemiosła i przemysłu, głównie na potrzeby obsługi rolnictwa i przetwórstwa produktów rolnych, które jednocześnie generowały rozwój usług i handlu (m.in. nowe młyny przy Lubelskiej, Trąbakowskiej i Hrubieszowskiej, rzeźnia miejska przy Lwowskiej, fabryki maszyn rolniczych Gassnera, Dratta, Boguszewskiego, Blumenfelda przy Pocztowej i Lwowskiej, Chełmska Rektyfikacja i Fabryka Wódek Daumana przy Starościńskiej oraz szereg mniejszych zakładów rzemiosła i przetwórstwa, masarni, wytwórni oleju, kaszy, octu, wód gazowanych czy nawet cukierków) - na fotografii tej w obszarze przedmieścia lubelskiego i okszowskiego wyraźnie widać już co najmniej dwadzieścia nowych murowanych kamienic, których na fotografiach datowanych na 1905-10 jeszcze nie było, a pierwsze z nich pojawiają się dopiero w datowanych na 1913,

od lewej - po prawej stronie iglicy cerkwi św. Mikołaja przy Unickim Seminarium Duchownym (dziś IV LO) kwartał zabudowy między ulicami Lubelską, Narutowicza i Świętoduską (I-Maja, Pierackiego, dziś Mickiewicza), w którym można już dostrzec nowe kamienice u zbiegu Świętoduskiej z Lubelską i Podwalną (dziś Gdańska na tym odcinku) (kamienice dziś przy Mickiewicza 3, 5 niższy od obecnego, 7 i 9 tworzący narożnik z Narutowicza 16), dalej Narutowicza 14, za którą są oficyny i tyły Lubelskiej 70 i 64 oraz dach Lubelskiej 58, nad którym widoczny jest prawdopodobnie dach Młynarskiej 8 (dziś Dreszera 8), tuż po prawej stronie drzewa w dali sylweta cerkwi Aleksieja, Piotra, Iona i Filipa przy Lubelskiej 131-133 (wyburzona podobno w latach 30-tych, lecz nie wiadomo konkretnie w którym roku), niżej sylwety budynków Młyna Michalenki przy drodze lubelskiej (Lubelska 105), niżej tył Narutowicza 9 i prawdopodobnie oficyna przy Narutowicza 7 oraz dach kamienicy przy Świętoduskiej (Mickiewicza 13) na osi kopuły cerkwi Jana Teologa, wyżej dobrze widać już nową kamienicę przy Lubelskiej 78 i piętrowy drewniany dom (Nadrzeczna 4) nad stawem w nowym Parku Miejskim, dalej fragment nowego narożnika Świętoduskiej i Kopernika (Mickiewicza 17), a między dziewczętami z "PCK" dachy Świętoduskiej (Mickiewicza 21) oraz Kopernika 28 i 30, narożnik Kopernika 38 i Obłońskiej 10, Obłońska 13 i 15 (wykwaterowana od 2010) z fragmentami parterowej zabudowy przy Bocznej, dalej nowy budynek publiczny przy Obłońskiej 20 (może ktoś wie co wówczas mieścił, w latach 30-tych mieścił pocztę i telegraf, w 60-tych przychodnię, a dziś Straż Miejską), obok Obłońska 20a (dziś Urząd Skarbowy), bliżej Świętoduska (Mickiewicza 31), dalej Obłońska 26, zieleń niżej zasłania parterową zabudowę między Świętoduską (Mickiewicza) i Brzeską (Sienkiewicza), której fragmenty dziś jeszcze istnieją między blokami z lat 60-tych, a na pierwszym planie dachy kamienic i oficyn z początku XX w. przy Brzeskiej i Gimnazjalnej (od 1919, dziś Czarnieckiego) - to już nie mało, ale sporo zagadek pozostaje jeszcze do identyfikacji na tej fotografii ;)

zapomniałem dodać, że fotograf musiał znajdować się na skraju Wysokiej Górki w okolicy punktu 51°07'58.3"N 23°28'45.1"E (

do wksia: Też mi to przyszło do głowy, że zapomniałeś tego dodać, wksia.

do fantom: czasem trudno ustalić miejsce fotografa i sporo czasu można na to stracić, a niejednokrotnie różnica nawet 2 m sprawia, że nic z fotografii do mapy już nie pasuje, więc podaję dla zainteresowanych oczywiście z zastrzeżeniem dokładności współrzędnych podawanych przez google map ;)

na koniec dnia jeszcze jedna fotografia w ramach rozszyfrowywania, które z budynków na przedmieściach Chełma istniały w 1910, a których jeszcze nie było lub już dziś nie istnieją - drewniany pawilon w dolnym roku, to istniejący do dziś parterowy Internat przy Seminaryjskiej (dziś Młodowskiej-Szwoleżerów 1), należący do Seminarium Unickiego (dziś IV LO) przy św. Mikołaja 4, a budynki gospodarcze przed Prawosławnym Seminarium Duchownym (dziś I LO, Czarnieckiego 8) już nie istnieją, w miejscu jednego z nich wybudowano salę gimnastyczną w latach 1990-92, a w miejscu drugiego krytą pływalnię w latach 1995-97;

- z murowanych kamienic na przedmieściu okszowskim widać tylko 3 - największa piętrowa przy Brzeskiej 11 (Sienkiewicza, Lenina, dziś ponownie Sienkiewicza) oraz dwie przy murze Seminarium, piętrowa, ceglana na tyłach Brzeskiej 14 (dziś Sienkiewicza 16) wraz z piętrową oficyną zwróconą ku drugiej, też piętrowej, białej (dziś Sienkiewicza 18), bliżej przed nimi widoczna jest dach istniejącej oficyny przy późniejszej Gimnazjalnej (od 1919), dziś Czarnieckiego 5, a po jej lewej stronie fragment tyłu kamienicy przy Brzeskiej (dziś Sienkiewicza 10) i fragment dachu Czarnieckiego 3;

parterowe budynki przy Brzeskiej (Sienkiewicza 20 i 20a) na przeciw Brzeskiej 11, to jeszcze nie są piętrowe przedwojenne budynki, w których po wojnie mieściła się siedziba Poczty, Telefonu i Telegrafu (dziś TPSA) - wszystkie budynki dalej po prawej stronie Brzeskiej aż po Kolejową, zastąpiono blokami w latach 70-tych, za wyjątkiem jednej przedwojennej kamienicy z 1928 u zbiegu Brzeskiej ze Świętoduską (Mickiewicza), Obłońską i Kolejową (Sienkiewicza 30-Kolejowa 2), której oczywiście tu jeszcze nie widać ;), murowane parterowe komórki na tyłach Brzeskiej 11 dziś zastępują parterowe garaże, a wąska, piętrowa, murowana oficyna mieszkalna, widoczna ciut dalej po lewej (Mickiewicza 26a), stoi do dziś zagubiona między blokami wciśniętymi do wnętrza tego kwartału zupełnie chaotycznie w latach 60-tych i 70-tych, co do widocznej powyżej drewnianej, parterowej zabudowy przy Obłońskiej, dość trudno stwierdzić tylko z fotografii, które z tych domów jeszcze do dziś istnieją, lecz niewątpliwie istnieje widoczny nad prawym narożnikiem Brzeskiej 11, drewniany, parterowy biały dom przy Obłońskiej 45, i co ciekawe, dalej na będącej własnością miasta działce przy Obłońskiej 51, widoczny jest biały parterowy budynek (może już szkolny ?), bo zastąpiony (chyba już w latach 30-tych) modernistycznym, piętrowym budynkiem Szkoły Podst. Nr 2 - w dali nad narożnikiem Seminarium, tuż za istniejącą już za torami nową drogą Rejowiecką, widoczne są jeszcze zabudowania pozostałe po dawnym folwarku Nowiny, a po prawej widoczna już jest koncentryczna bocznica przemysłowa prowadząca w okolice obecnych ulic Towarowej i Hutniczej, jednak w sieci brak jest informacji o genezie jej budowy i co konkretnie w tamtym okresie miała obsługiwać ? ale może ktoś jeszcze pamięta, albo będzie wiedział ?

- nie widać jeszcze cerkwi Paraskiewy (NMP Włodzimierskiej) u zbiegu Obłońskiej, Świętoduskiej i Brzeskiej, której budowę rozpoczęto w 1913, nie widać też Urzędu, ani Pałacu Gubernatora, od których w 1912 rozpoczęto budowę dzielnicy gubernialnej na osi przyszłej ulicy Szpitalnej, a które widać już na późniejszych fotografiach, co potwierdzałoby, że fotografia ta pochodzi sprzed 1912, więc jej datowanie na 1910 nie powinno budzić wątpliwości;

z mojej analizy wynika, że fotografię wykonano z północnego zbocza Wysokiej Górki na Górce Katedralnej, z miejsca o przybliżonych współrzędnych wg google map 51°07'58.3"N 23°28'44.6"E (.

do wksia: Niektóre z wymienionych, nadal istniejących obiektów są obfotografowane. W długie zimowe wieczory możesz poćwiczyć wstawianie notek na zdjęcie ;) Klikasz w pasku nad zdjęciem "notki" i tam wypełniasz arkusz, który się pokazuje. Wówczas opis będzie bardziej "kompatybilny" ze zdjęciem.

do Wiesław Smyk: dzięki Kuba - może spróbuję, choć nie wiem czy podołam takim nowym wyzwaniom z racji braku czasu, a i cierpliwości już do nowych wyzwań technologicznych, tym bardziej, że zanosi mi się na dłuższą nieobecność, stąd już staram się koncentrować na najważniejszym merytorycznych kwestiach, jakie mogłyby pomóc innym w odtwarzaniu faktów historycznych, identyfikacji obiektów, korektach dat i uzupełnianiu danych - przynajmniej na początek te najważniejsze fotografie dotąd skompletowane z początku XX w. już choć częściowo udało się rozszyfrować, a z dystansu na podstawie fotografii i tak niewiele więcej da się zrobić - tu już potrzebne będzie wsparcie osób znających Chełm znacznie lepiej, spośród mieszkańców Chełma, pasjonatów jego historii mogących na miejscu weryfikować kolejne szczegóły i detale niezbędne do dalszych identyfikacji, które historia oficjalna jakoś przypadkiem pomija, lecz mam nadzieję, że takie osoby, dla których bliską jest historia miasta z czasem też się przyłączą - jako, że historia jest kluczem do podejmowania świadomych decyzji, na które ignorancja szans żadnych nie daje, trudno więc znaczenie historii negować lub pomijać ;)