Górnośląskim Koleiom Wąskotorowym koncesji na budowę, udzielono, tej historycznej dziś „magistrali", 24 marca 1851 r., ale za początek działalności Kolei Wąskotorowych na Górnym Śląsku, uznano rok 1853. Wtedy to, za zezwoleniem Pruskiego Ministerstwa Handlu Wewnętrznego, scalono kilka oddzielnych, krótkich odcinków torowych, w jednolitą sieć kolejową o szerokości 785 mm i długości 35 km. Połączono w ten sposób komunikacyjnie zakłady przemysłu metali nieżelaznych. Później takie połączenia otrzymały też kopalnie i huty żelaza. W 1854 r. przystąpiono do budowy dwóch głównych linii. Jedna, 25-kilometrowa biegła na trasie Tarnowskie Góry — Bytom Karb — Chebzie — Wirek Nowowiejski, a druga miała 15 km i łączyła Bytom Karb — Rozbark — Maciejkowice — Bogucice do Huty „Kunegunda", z odgałęzieniem do Huty Cynku „Wilhelmina" w Szopienicach. Budowę tych linii zakończono w 1857 r. Kolej wąskotorowa miała już 75 km długości.
Do 1856 r. przewozami zajmowała się Spółka „Kolej Górnośląska", a następnie prawo przewozu towarów wydzierżawił przedsiębiorca i bankier z Gliwic Pringsheim. W tym czasie wykorzystywane były wagony drewniane o niewielkiej ładowności i przy użyciu zaprzęgów konnych, bo były najtańsze. Ale trakcja konna miała niewielką zdolność przewozową, nie mówiąc o tym, że bywała zawodna, dlatego powoli zastępowano ją trakcją parową. W 1884 r. Górnośląskie Koleje Wąskotorowe przeszły na własność państwa pruskiego i stały się kolejami publicznymi. Jednocześnie decyzją Dyrekcji Kolei w Opolu, nadzór nad eksploatacją przejął Inspektorat Ruchu w Bytomiu, który do dziś jest siedzibą władz zwierzchnich GKW. Pod zarządem kolei państwowych,wąskotorówka zaczęła się rozbudowywać. W 1901 r. długość głównych linii wynosiła prawie 140 km i miała 427 rozjazdów.
Spośród 16 posterunków ruchu, 5 było wyposażonych w wagi wagonowe. Zaprzęgami konnymi obsługiwany był już tylko kilkukilometrowy odcinek, reszta 51trzyosiowymi parowozami. (jj)
