Kościół św. Apostołów Piotra i Pawła

Kościół wzniesiony przez ewangelików, przejęty przez katolików, wielokrotnie przebudowywany, z zatraceniem większości oryginalnych cech renesansu i baroku; obecnie eklektyczny z przewagą neoromanizmu.
Historia
Pierwotny kościół drewniany wybudowany w 1519 r., spłonął już w 1529 roku. W 1530 r. budowę obecnego, murowanego, kościoła rozpoczęli ewangelicy. Budowę zakończono w 1531 r. W latach 1560- 1563 dobudowano wieżę i prezbiterium. W 1629 r. Ferdynand II odebrał magistratowi patronat nad kościołem i kościół przejęli katolicy. Pierwszym katolickim proboszczem był ksiądz Meczkowski. W 1670 r. kościół konsekrowany przez bp Obórskiego. W latach 1675- 1765 funkcjonowała w kościele stacja misyjna Jezuitów z Opola. Między 1721 r. a- 1730 r. dobudowano kaplicę św. Barbary. Gruntowną przebudowę kościoła w stylu eklektycznym z dominacją elementów neoromańskich przeprowadzono w latach 1849-1850. Pod koniec XIX w. wstawiono nowe witraże, a w okresie między 1923- 1930 r. zelektryfikowano kościół i wyposażono w parową instalację centralnego ogrzewania. W tym czasie przeprowadzono również restaurację ołtarzy, wybudowano kruchtę południową, przeprowadzono remont dachu i wykonano polichromie (Michał Kowal w 1925 r.). Konsekrowany w 1927 r. (Arkadiusz Lisiecki). W 1927 r. sprawiono organy kościelne. W 1945 r. kościół został znacznie uszkodzony od strony południowej . W 1948 r. nowe polichromie wykonał Zbigniew Cichowski. W 1963 r. nastąpiła kolejna zmiana wystroju; usunięto część dekoracji barokowych, dodano nowe polichromie (Wiktor Ostrzołek) W latach 1980-1989 generalny remont kościoła ze zmianą wystroju i stolarki. 1999 r. wymiana posadzki na marmurową.
Opis
Kościół położony w południowo-zachodniej części starego miasta, ok.250 m na południowy Zachód od rynku, w miejscu wcześniejszego kościoła wybudowanego przy pierwotnym rynku, obecnym placu Gwarków. Kościół wolnostojący, orientowany, jednonawowy na rzucie krzyża łacińskiego, złożony z korpusu nawowego, szerokiego transeptu i węższego prezbiterium zamkniętego trójbocznie. Od zach. do korpusu przylega masyw wieżowy z prostokątną kruchtą. Od pn. do masywu przylega klatka schodowa na rzucie wycinka koła. Od pd. do kościoła przylega kaplica na planie prostokąta. Między kaplicą a transeptem kruchta. W narożach transeptu i prezbiterium 2 klatki schodowe prowadzące na empory transeptu. Murowany z cegły i kamienia, tynkowany z elementami piaskowca i marmuru. Sklepienia drewniane; głównie belkowo- kasetonowe, krzyżowo- żebrowe i krzyżowe. Więźba dachowa tzw. otwarta, pokrycie z blachy cynkowej. Posadzki; terakotowe, marmurowe oraz współczesne. Okna zróżnicowane; w żelaznych ramiakach, zamknięte w układzie bi- i triforyjnym; okulusy. Jednonawowy na rzucie krzyża łacińskiego, złożony z korpusu nawowego, szerokiego transeptu i węższego prezbiterium zamkniętego trójbocznie. Od zach. do korpusu przylega masyw wieżowy z prostokątną kruchtą. Od pn. do masywu przylega klatka schodowa na rzucie wycinka koła. Od pd. do kościoła przylega kaplica na planie prostokąta. Między kaplicą a transeptem kruchta. W narożach transeptu i prezbiterium 2 klatki schodowe prowadzące na empory transeptu.
Elewacja zach. (frontowa)- dwuosiowa. W pierwszej osi dwukondygnacyjna klatka schodowa, doświetlona oknami zamkniętymi łukiem pełnym. W drugiej osi czterokondygnacyjna wieża zwieńczona hełmem z 2 poziomami latarni. Hełm zwieńczony iglicą. W trzeciej kondygnacji tarcza zegarowa. W czwartej wieża z kwadratowej przechodzi w wielobok. Elewacja pn. siedmioosiowa- osie rozdzielone pilastrami. W transepcie okna zamknięte łukami pełnymi w układzie triforyjnym. W osiach od trzeciej do szóstej nawy doświetlone oknami zamkniętymi łukami pełnymi i okulusami. W partii przyziemia trzy kamienne tablice. Elewacja wsch. trójosiowa z dominującą osią prezbiterium. Poszczególne okna prezbiterium podkreślone lizenami. Elewacja pd. siedmioosiowa. W trzeciej i czwartej osi w przyziemiu parterowa kaplica pw. św. Barbary. Powyżej kaplicy okulusy doświetlające kościół. W piątej osi parterowa kruchta. W części zach korpusu drewniany chór podparty ośmioma kolumnami. Środkowa część wsparta na arkadach. Pod emporą zach. zakrystia. Skrajne archiwolty w skrzydle pd. transeptu zamurowane. Nawa do prezbiterium otwiera się łukiem tęczowym w postaci archiwolty zamkniętej łukiem pełnym. Ściany wewnętrzne polichromowane. Częściowo zachowane wyposażenie z XVIII i XIX w. (obrazy z 1841, 1731); w nawie płyty epitafijne m.in. z 1679, 1597, 1556 r., barokowy ołtarz św. Barbary z XVIII w.; chrzcielnica i ławki z XIX w. Obiekt dostępny dla zwiedzających.
Oprac. Aleksandra Bednarska, OT NID w Katowicach, 30-11-2015 r.
Źródło:

https://zabytek.pl/pl/obiekty/...pw-ss-apostolow-piotra-i-pawla

(CC BY-NC-ND 3.0)