Kościół św. Mikołaja

Parafia Bejsce wzmiankowana jest w dokumentach w latach 1325-27, lecz jej początki sięgają zapewne XI wieku. Wcześniejszy kościół był prawdopodobnie budowlą drewnianą. Obecny, gotycki powstał około połowy XIV w. Jego fundatorami byli Firlejowie, z którymi związana jest również późnorenesansowa kaplica przy tym kościele. Ród Firlejów wywodzi się z Niemiec. Przodkowie bejskich Firlejów służyli jako rycerze na dworze Władysława Łokietka, by później dojść do znacznych zaszczytów i posiadłości. Bejsce należały do nich od początku XIV w. do lat 70. XVII w. Następnie poprzez małżeństwo Firlejówny trafiły w ręce Potockich, później dziedzicami Bejsc był wywodzący się z Włoch ród Badenich, a ostatnimi właścicielami - Byszewscy.

Kościół p.w. św. Mikołaja jest jednonawową budowlą wzniesioną z cegły, nakrytą wysokim, dwuspadowym dachem. Ściany wzmocnione zostały przyporami, pomiędzy którymi znajdują się ostrołukowe okna. Od wschodu do nawy przylega pięciobocznie zamknięte prezbiterium (z XIV wieku) z zakrystią po stronie północnej. Prezbiterium przykrywa gotyckie krzyżowo-żebrowe sklepienie, w nawie jest ono pseudogotyckie z 1883 r. We wnętrzu na uwagę zasługuje szczególnie dekoracja malarska prezbiterium-polichromie datowane na lata 1370-80. Te interesujące malowidła zawierające wielowątkowy program wykonane zostały zapewne przez miejscowego twórcę.

Przy południowej ścianie kościoła znajduje się kaplica otwierająca się do wnętrza nawy półkolistą arkadą. Jest to unikalny przykład architektury okresu manieryzmu. Nosi ona wezwanie Najświętszej Marii Panny, lecz ze względu na rolę jaka pełni – kaplicy grobowej rodu Firlejów - nazywana jest „Firlejowską”. Ufundował ją wojewoda krakowski Mikołaj Firlej, dyplomata i poseł na dworze Stefana Batorego, a później Zygmunta III Wazy. Autorem kaplicy wzniesionej w latach 1594-1601 jest prawdopodobnie Tomasz Nikiel z Pińczowa. Jego udział w powstaniu kaplicy był dyskutowany, ostatnie jednak ustalenia specjalistów potwierdzają jej związek z warsztatem pińczowskim i kręgiem włoskiego architekta o nazwisku Santi Gucci.
Kaplica Firlejowska zbudowana została na planie kwadratu i nakryta kopułą z latarnią. Łączy się w niej funkcja kultowa i grobowa. Ten wyraźnie wyodrębniający się w architekturze typ kaplic kopułowych o przeznaczeniu mauzoleum rodowego wywodzi się od wawelskiej kaplicy Zygmuntowskiej. Z zewnątrz kaplica jest niezwykle oszczędnie dekorowana; jedynie na latarni kopuły dostrzec możemy nagromadzenie detali rzeźbiarskich. Proste i skromne podziały architektoniczne wnętrza kontrastują z bogato rzeźbionym ołtarzem i nagrobkiem. Na wprost wejścia do kaplicy, na ścianie południowej znajduje się obraz w łuku arkady oraz tablica informująca o poświęceniu ołtarza. Przy ścianie wschodniej ustawiono kamienny, rzeźbiony ołtarz z drewnianym, również bogato dekorowanym antepedium. Naprzeciw ołtarza usytuowany został nagrobek Mikołaja Firleja przedstawionego tutaj w pełnej zbroi i jego pierwszej żony Elżbiety z Ligęzów. Postacie zmarłych klęczą adorując krzyż znajdujący pośrodku nich. Architektoniczna obudowa nagrobka jest prawie niedostrzegalna pod kłębiącymi się skrzydlatymi smokami, wężami, gryfami, roślinno-zwierzęcymi hybrydami oraz spływającymi z góry smoczymi głowami na długich szyjach.
W kościele warto zwrócić jeszcze uwagę na znajdujący się przy północnej ścianie prezbiterium nagrobek Elżbiety Firlejówny, zmarłej w 1580 r. siostry fundatora kaplicy.

źródło :

http://parafiabejsce.pl/index....2d0ed5212b7f63b875/pMenuId/18<

br />
Zespół kościoła:
kościół p.w. św. Mikołaja z kaplicą Firlejów
cmentarz przykościelny
dzwonnica
figuruje w rejestrze zabytków : A.173/1-4 z 28.06.1933, z 31.10.1947 i z 11.02.1967