†

Synagoga

Pierwsze plany budowy synagogi żydowskiej w Białogardzie powstały prawdopodobnie ok. 1812 roku. Do czasu jej wybudowania spotykano się na modlitwach w prywatnych mieszkaniach. Źródła podają rozbierzne daty budowy synagogi – najczęściej pada rok 1826 lub1829. Stała przy Jägerstraße 6 (dziś ulica Kopernika), tuż obok rzeki Leśnicy (Leitznitzbach). Naprzeciw niej znajdował się park, zwany wówczas Mükepark. Budynek składał się z dwóch części – synagogi właściwej oraz przylegającego do niej trzypokojowego mieszkania, przeznaczonego dla urzędnika pełniącego funkcje religijne. Przy synagodze znajdowała się również sala szkolna, a na podwórzu przed nią podczas święta Sukot dzieci budowały tradycyjne szałasy (kuczki). Z zewnątrz budynek był surowy i pozbawiony ozdób, jedynie od strony parku znajdowały się trzy łukowato wykończone okna, które w późniejszym czasie zostały przerobione na okna kwadratowe. Na jednej ze ścian zewnętrznych budynku w latach 30. XX w. wymalowane zostały łabędzie i ryby, autorstwa Joachima Utecha. Trzynawowa sala modlitewna miała wymiary ok. 15 x 8 m. Znajdowały się w niej ławki z pulpitami, a także zegar z wahadłem, dwa świeczniki oraz inne przedmioty kultowe. Schody prowadziły na galerię dla kobiet.Po otwarciu synagogi członkowie gminy mogli ubiegać się o otrzymanie stałych miejsc, które następnie były dziedziczone. Początkowo cena za takie miejsce wynosiła 30 talarów. Później podniesiono ją do 100 talarów, dodając także kwaterę na cmentarzu. W 1829 r. 14 członków gminy otrzymało swoje miejsca w synagodze. W 1911 r. miasto wybudowało promenadę wzdłuż rzeki Leśnicy. Wiązało się to z odebraniem gminie części należącej do niej działki, na której stała synagoga, o powierzchni 53 m kw. W zamian gmina otrzymała odszkodowanie w wysokości 159 marek. Rozkwit gminy białogardzkiej przypadł na pocz. XX wieku. Jak podaje Andrzej Dudzicz z Białogardu, jeszcze w 1926 r. hucznie obchodzono stulecie wzniesienia synagogi. Zaproszono lokalne władze powiatowe i samorządowe, dowództwo wojskowe i przedstawicieli sąsiednich gmin sąsiednich z Koszalina, Kołobrzegu, Świdwina, Połczyna i Bytowa. Odsłonięto tablicę upamiętniającą żołnierzy społeczności żydowskiej poległych w czasie I wojny światowej: Heinricha Jacobsona, Siegfrieda Chaitkina, Artura Grunaua, Maxa Altmana, Maxa Wollmanna, Herberta Salomona, Siegfrieda Lufta (brak informacji o miejscu usytuowania tablicy jak i dalszych jej losach). W uroczystości brali udział zarówno urzędnicy cywilni, jak i wojskowi – wśród nich najstarszy w garnizonie major von Walter z pułku jazdy wraz z adiutantem oraz podoficerami. Masowe wyjazdy Żydów z Białogardu przypadły na rok 1933 i następne. Jednak jeszcze w 1937 r. jako właściciel działki z synagogą wymieniony został konrektor i kantor Nathan Lachmann. Budynek synagogi przetrwał Noc Kryształową (z 9 na 10 listopada 1938 roku). Ponieważ w tym czasie w Białogardzie pozostali nieliczni Żydzi, budynek został jeszcze w tym samym roku sprzedany. Wedle informacji nadesłanych przez cytowanego już p. Andrzeja Dudzicza przejęła go początkowo Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników (NSDAP), a w latach 1939–1944 we wnętrzu odbywały się ćwiczenia obrony przeciwlotniczej. Po 1945 r. budynek synagogi adaptowano na cele sportowe. W latach 1966–1987 mieściła się w nim sala treningowa miejscowej sekcji podnoszenia ciężarów. Przyległy budynek mieszkalny był wykorzystywany jako mieszkania komunalne. Z powodu złego stanu technicznego, cały kompleks został rozebrany ok. 1990 roku. Źródło: Synagoga w Białogardzie (ul. Kopernika) | Wirtualny Sztetl