Stary kościół farny

Stary Kosciól Farny
Kosciól póznorenesansowy zbudowany w latach 1617-1626, murowany, wzniesiony z fundacji Piotra Wiesiolowskiego. Wewnatrz póznobarokowe wyposazenie fundowane przez Jana Klemensa Branickiego. Pierwotnie swiatynia miala charakter póznogotycki z elementami renesansu mazowiecko-litewskiego. Sciany Kosciola pokryte sa polichromia z 1751 wykonana przez Antoniego Herliczke.

Oltarz glówny jest drewniany, pokryty biala polichromia ze zloceniami. Nad oltarzem wisi obraz Wniebowziecia NMP, namalowany przez artyste barokowego, tworzacego na dworze Branickich, Augustyna Mirysa. Nad obrazem widnieje oko Opatrznosci Bozej. Nizej mensa z tabernakulum (podobnym do tabernakulum Berniniego w Rzymie). Antepedium, to plycizna z rokokowymi rzezbami, stanowiaca ewenement ikonograficzny, wykorzystano tu bowiem w dobie Oswiecenia watki apokryficzne. Srodkowa scena antepedium przedstwia wniebowziecie NMP; z prawej strony widnieje prorok Eliasz; z lewej - mezczyzna zwrócony twarza do Maryi. Po obu stronach oltarza glównego znajduja sie rzezby sw. Piotra i Pawla z 1751 r. autorstwa Jakuba Fontana lub Jana Jakuba Plerscha. Oprócz oltarza glównego w kosciele znajduje sie oltarz Jezusa Ukrzyzowanego. Na scianie Starego Kosciola wisi takze Epitafium Izabelli Branickiej. Jest to haftowana tkanina w pieknej ramie z 1811 roku, wykonana przez przyjaciólke "Pani Krakowskiej". Na szczycie Epitafium znajduje sie alabastrowy wazon, zawierajacy pamiatki drogie sercu Izabelli. W swiatyni znajduja sie tez póznobarokowe organy ufundowane przez Jana Klemensa Branickiego i zbudowane w 1753 r. przez Antoniego Wierzbowskiego z Warszawy.

Na scianach Starego Kosciola Farnego wisza trzy tablice. Pierwsza to tablica upamietniajaca fundacje kosciola z 1617 r. o tresci "Na czesc Boga Najwyzszego Trójcy Swietej, Najswietszej Marii Panny i Wszystkich swietych, swiatynie od fundamentów wzniósl Piotr Wiesiolowski Marszalek Wielkiego Ksiestwa Litewskiego, starosta kowienski, tykocinski" (oryginal w jezyku lacinskim). Druga to tablica pamiatkowa Franciszka Karpinskiego o tresci "W tym Kosciele po raz pierwszy zabrzmialy "Piesni Nabozne" Franciszka Karpinskiego (1741-1825). Kiedy ranne wstaja zorze, Wszystkie nasze dzienne sprawy, Bóg sie rodzi, Piesn o milosierdziu Boskim, zanim ukazaly sie w Supraslu w oficynie OO. Bazylianów w 1792 roku. ..." Tablica zostala ufundowana w 175. rocznice smierci poety. W Kosciele znajduje sie takze tablica z informacja o konsekracji tej swiatyni w druga niedziele po Wielkanocy w roku 1664.

Kosciól stanowil mauzoleum rodzinne rodu Gryfitów-Branickich. Nagrobek po prawej stronie oltarza poswiecony jest pamieci babki i ojca Jana Klemensa - pochowane sa tu serca: marszalkowej koronnej Katarzyny Aleksandry z Czarneckich Branickiej (zm. 1698 r.) i Stefana Mikolaja Branickiego (zm. 1709 r.). Nagrobek ten zbudowany jest z czarnego marmury debickiego (czesciowo takze z rózowego). Nad sarkofagiem kartusz, wykonany z pozlacanej blachy miedzianej, z rodowymi herbami: Gryfem (Branickich), Lisem (Sapiechów) i Lodzia (Czarneckich) oraz korona. Po obu stronach kartusza aniolki putta trzymajace atrybuty przemijania - klapsydre i ludzka czaszke. Mauzoleum to ufundowane zostalo przez zone Stefana Mikolaja, a zarazem matke Jana Klemensa - Katrzyne Scholastyke z Sapiechów Branicka. Drugi nagrobek znajduje sie po przeciwnej stronie oltarza (wzgledem pierwszego nagrobka) i zostal ufundowany przez Izabelle z Poniatowskich. Nagrobek zostal wykonany w Rzymie, a nastepnie przywieziony do Polski. Zbudowany jest z wloskiego róznokolorowego marmuru i zloconego brazu. Pochowane w nim jest serce Jana Klemensa Branickiego (zm. 1771 r.). Urna podtrzymywana jest przez herbowe Gryfy, a calosc zamyka piramida ze zloconym medalionem z profilem Branickiego. Na nagrobku znajduja sie takze trofea wladzy hetmanskiej (m.in.: helm z pióropuszem, szabla i bulawa).

W podziemiach Starego Kosciola znajduja sie krypty, wsród nich "krypta fundatorów" w której spoczywaja m.in.: Katarzyna Poniatowska (zm. 1772 r., trumna rokokowa, bogato zlocona) i Izabella z Poniatowskich Branicka (trumna klasycystyczna z drzewa mahoniowego). W pozostalych kryptach znajduja sie trumny: ks. abp Edwarda Roppa (zm. 1939, jego trumne przywieziono do Bialegostoku w 1983), biskupa diecezji Minsko-Mohylewskiej oraz ks. abp Edward Kisiel (zm. 1993).

W swiatyni organizowane sa w czerwcu niedzielne koncerty organowe pod nazwa "Muzyka w Starym Kosciele".