†

Synagoga

Nieistniejąca synagoga w Brodnicy znajdowała się przy dzisiejszej ulicy Pocztowej 9. Została wybudowana w 1839 roku. Pierwszym znanym właścicielem działki o powierzchni 0,0745 ha, na której została wzniesiona synagoga, był Jan Zawadzki. Na podstawie umowy sporządzonej 15.08.1810 r. odkupił ją mistrz bednarski Jan Quapp. W 1820 r. działkę przejął kupiec Jakub Prawdzicki, który dnia 11.12.1825 r. sprzedał posesję gminie żydowskiej w Brodnicy. Umowa została zarejestrowana 06.10.1832 roku. Ulica, na której wybudowano bożnicę nosiła nazwę Synagogenstrasse (ulica Synagogalna). Miano to przetrwało przez pierwsze lata okresu międzywojennego - następnie nazwę zmieniono na ul. Strzelecką.

Synagoga była budowlą murowaną, tynkowaną, bez zewnętrznych ozdób. Drzwi i okna miały sklepienia półkoliste. Od frontu, między dwiema przybudówkami, umieszczono głównie drzwi wejściowe. Oświetlały je z obydwu stron latarnie. Drugie drzwi, boczne, prowadziły do babińca - pomieszczenia na pierwszym piętrze dla kobiet. Przed fasadą zamontowano niewysokie, wykonane z metalu, ogrodzenie.

Na środku sali głównej znajdowała się bima, zaś we wschodniej ścianie sali wysoki, sięgający sufitu, złożony z kilku kondygnacji aron ha-kodesz, "szafa ołtarzowa" służąca do przechowywania zwojów Tory, zasłonięta ozdobną kotarą - parochetem. Po obu stronach wnęki wstawiono po dwie bliźniacze kolumny, a na skraju kondygnacji - po jednej. W wolnych polach między kolumnami umieszczono ornamenty z motywami roślinnymi. Następna wyższa, ale mniejsza kondygnacja ołtarza, składała się z pięciu pól przedzielonych pojedynczymi kolumnami. W polu środkowym były dwie tablice z dekalogami - na każdej po pięć przykazań. Trzecia, najmniejsza, ale najwyższa kondygnacja posiadała także pięć, oddzielnych od siebie kolumienkami pól. Na każdym polu między nimi znajdowały się symbole religii mojżeszowej. Na każdym polu między nimi znajdowały się symbole judaizmu, a w polu środkowym menora. Prosty szczyt ołtarza miał na skraju dwie ozdoby w kształcie wazonów. Nad całym ołtarzem górowała jasna tkanina, w ciemne, niebieskie paski prążki. Wyżej opisana sala modlitewna dostępna była wyłącznie dla mężczyzn. W ścianie zachodniej zainstalowano babiniec.

Synagoga w Brodnicy przetrwała sto lat. Podczas II wojny światowej, 29.09.1939 r. Niemcy spalili synagogę oraz usunęli jej zgliszcza. Teren został wkrótce wyrównany. Na placu po synagodze postawiono prymitywny budynek mieszkalny (barak). Po wojnie z inicjatywy Leona Kwiatkowskiego urządzono tam będący pod jego kierownictwem szpitalik-kwarantannę Polskiego Czerwonego Krzyża przeznaczony głównie dla repatriantów. Działał do 1949 roku. Na miejscu rozebranego baraku w 1965 r. powstał dworzec autobusowy PKS. Po przeniesieniu dworca na nowe miejsce na opuszczonym placu ulokowano targowisko miejskie. Funkcjonowało ono do 2000 roku.

W dniu 29.10.2003 r. spisano w Brodnicy protokół między władzami Miasta Brodnicy, reprezentowanymi przez burmistrza Wacława Derlickiego, a Związkiem Gmin Wyznaniowych Żydowskich RP, reprezentowanym przez pełnomocnika Stanisława Różańskiego, w sprawie przekazania przez miasto temuż Związkowi dnia 01.11.2003 r. nieruchomości położonej w Brodnicy przy ul. Pocztowej 9 o powierzchni 0,0745 hektara.

http://www.sztetl.org.pl/pl/ar...ga-w-brodnicy-ul-pocztowa-9-/<

br />