Nastawnia

Nastawnia wzniesiona w 1915 r. według skorygowanego projektu W. K. Eitnera, radcy budowlanego w Biurze Budowlanym Okręgowej Dyrekcji Kolei w Gdańsku, była elementem zaplanowanej pod koniec XIX wieku modernizacji linii kolejowej ze Szczecina do Gdańska, obejmującej m. in. wykonanie nasypu, którego część we Wrzeszczu ujęto wysokim murem oporowym.
Jako istotny dla infrastruktury kolejowej posterunek techniczny, mieściła urządzenia do zdalnego kierowania ruchem na torach, zarówno dalekobieżnych jak i kolei podmiejskiej (do 1945 r.).
Nastawnia – ubrana w historyzującą szatę, podporządkowaną architekturze okolicznej zabudowy mieszkaniowej – pełniła nowoczesną funkcję. Na żelbetowej ramie usytuowano kluczowe dla niej pomieszczenie kontroli ruchu. Po obu jego stronach wyprowadzono płyty balkonu z finezyjną żeliwną balustradą. Mansardowy dach wysunięto tak, aby okap zapewniał wnętrzu cień. Wieżę klatki schodowej i wyodrębnione z bryły w parterze pomieszczenie magazynowe nakryto dachami w tym samym typie.
Mimo oszczędnego zastosowania detalu: płytko profilowanych gzymsów, a także oprawy drzwi wejściowych (niewidocznych z poziomu ulicy), całość prezentuje się efektownie. Widoczna od ulicy M. Konopnickiej wieża schodowa została zakomponowana symetrycznie i wzbogacona o płytki ryzalit wsparty na czterech konsolach. Wyważone proporcje i zdyscyplinowana, oszczędna dekoracja podkreślają techniczną funkcję obiektu i jednocześnie stanowią stosowne zakończenie osi widokowej ulicy M. Konopnickiej w kierunku północnym.
W 1991 nastawnia przestała pełnić swoją funkcję. W 2015 – jako obiekt unikatowy w skali kraju i jedyny taki na Pomorzu – została wpisana do Wojewódzkiego Rejestru Zabytków Nieruchomych.

Źródło: Przewodnik architektoniczny po Wrzeszczu, wyd. Fundacja Palma 2021