Na trwającej od stycznia 1919 r. konferencji pokojowej w Wersalu przestawiciele państw Ententy oraz państw sojuszniczych i stowarzyszonych obradowali w celu ustalenia nowego ładu politycznego w Europie. Porażka w I wojnie światowej tzw. państw centralnych (Niemiec, Austro-Węgier) umożliwiła odrodzenie się niepodległej Polski. Polska delegacja na konferencję zabiegała o poparcie jej postulatów przyłączenia do Polski wszystkich ziem zagarniętych przez Prusy podczas I i II zaboru, a należących później do Cesarstwa Niemieckiego, w tym Pomorza Gdańskiego.
Stanowisko najważniejszych uczestników konferencji tj. Francji, Wielkiej Brytanii i USA w sprawie przyznania Polsce Pomorza Gdańskiego wraz z Gdańskiem nie było zgodne ze względu na różnice w ich interesach politycznych. Ostatecznie pod naciskiem Wielkiej Brytanii zdecydowano o powstaniu nie w pełni samodzielnego tworu państwowego nazwanego Wolnym Miastem Gdańsk. W ten sposób Gdańsk nie pozostał w granicach Niemiec, ale też nie wrócił do Polski. Jednym z oficjalnie zgłaszanych argumentów za takim rozwiązaniem było dążenie do ograniczenia liczebności ludności narodowości niemieckiej w granicach państwa polskiego. Ale chodziło też o zapobieżenie możliwemu konfliktowi zbrojnemu na tle przyszłej przynależności państwowej Gdańska. Kwestia ustanowienia Wolnego Miasta Gdańska ujęta została w Traktacie Wersalskim podpisanym 28 czerwca 1919 r., który wszedł w życie 10 stycznia 1920 r.
W związku z rozpoczęciem przejmowania terenów Pomorza Gdańskiego przyznanych Polsce przez polską administrację 25 stycznia 1920 r. rozpoczęto prace nad wytyczeniem w terenie granicy polsko-gdańskiej. Przy wstępnym wykreślaniu przyszłych granic Wolnego Miasta Gdańska brano głównie pod uwagę kryterium narodowościowe, w wyniku czego granice te objęły tereny w ok. 95 % zamieszkane przez Niemców. Podczas delimitacji uwzględniono jednak niektóre postulaty mieszkańców miejscowości, przez które miała przebiegać granica, a szczególnie w rejonach zamieszkanych przez Kaszubów, na co do pewnego stopnia pozwalały postanowienia Traktatu. Oficjalne istnienie Wolnego Miasta Gdańska datuje się od 15 listopada 1920 r.
Granice lądowe WMG miały długość 233 km. Zorganizowanych zostało na nich 36 przejść drogowych, kolejowych, promowych i lokalnych. W późniejszych latach ta liczba jeszcze wzrosła. Wolne Miasto Gdańsk należało do polskiego obszaru celnego. Szczególnie trudnym zadaniem dla polskich celników była walka z zorganizowanym przemytem na granicy niemiecko-gdańskiej, którego największe nasilenie przypadło na drugą połowę lat 30., gdy w ten sposób z Niemiec dostarczana była broń i wyposażenie dla gdańskich bojówek NSDAP i SS.
W dniu napaści niemieckiej na Polskę 1 września 1939 r. teren Wolnego Miasta Gdańska włączono w granice III Rzeszy, a 8 września stał się on częścią prowincji Prusy Zachodnie. Po zdobyciu Gdańska przez wojska radzieckie 28 marca 1945 r. już 30 marca rząd polski zdecydował o utworzeniu województwa gdańskiego obejmującego powiaty wydzielone z województwa pomorskiego przyłączając do niego również teren dawnego Wolnego Miasta Gdańska. Była to jednostronna decyzja podjęta przy akceptacji przez stronę radziecką formalnie niezgodna z postanowieniami Traktatu Wersalskiego, a uzasadniania tym, że ówczesne władze WMG z poparciem większości jego obywateli same złamały te postanowienia opowiadając się 1 września 1939 r. za inkorporacją przez III Rzeszę. Na powojennej międzynarodowej konferencji w Poczdamie kwestia reaktywacji Wolnego Miasta Gdańska nie była podnoszona, bo też nie istniały już uwarunkowania, z których w 1919 r. wynikała decyzja o jego ustanowieniu. WMG jako sztuczny twór wobec poczynionych przez wielką trójkę jeszcze podczas konferencji w Jałcie ustaleń na temat przyznania Polsce wschodnich terytoriów Niemiec straciło rację bytu.
